Ixoła de ła Mona



Mona (in spagnoło Isla de Mona) ła xe na ìzoła de el arsipełago de Porto Rico. Ła se trova inte el mexo de el Canal de ła Mona, a 61 km a est de Hispaniola e 65 km a ovest de Porto rico
Ła someja par topografia, ecołoxia e istoria a ła ìzoła de 'Navassa[1].

Infobox de zeografia fìzegaIxoła de ła Mona
StatoMayagüez seal.JPG   Mayagüez (it) Traduzi
Coat of arms of Puerto Rico.svg   Porto Rico Cànbia el vałor in Wikidata
Mezurasion7 (larghesa) × 11 (longhesa) km
Mona Landsat7 Pseudo.png
Cànbia el vałor in Wikidata
SorteÌzoła Cànbia el vałor in Wikidata
Rejon zeogràfegaGrandi Antille (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Liogo
Rejon aministrativaMayagüez, Stati Unii de l'Amèrica (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Popołasion0
18°05′12″N 67°53′22″W / 18.086667°N 67.889444°W18.086667; -67.889444 (Mona)Coordinae: 18°05′12″N 67°53′22″W / 18.086667°N 67.889444°W18.086667; -67.889444 (Mona)
Bagnà daMar de i Caràibi e Canale della Mona (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Altitùdene95 m Cànbia el vałor in Wikidata
Dimension7 (larghesa) × 11 (longhesa) km
Àrea56,783 km² Cànbia el vałor in Wikidata
National Register of Historic Places listed place (en) Traduzi
Data17 disenbre 1993
Identifigadore93001398
National Natural Landmark (it) Traduzi
Data1975
IdentifigadoreMOMO-PR

Zeografia fixegaCànbia

Zeografia fixegaCànbia

De forma scuaxi sircołar, łonga 10,7 km e łarga 7,37 km, Mona ła se distira so un altopian alto fin 95 m so el łivel de el mar, composto da roce dołomitege e calcaree[2], caraterixà da ła presensa de tante grote[3], ce el digrada verso el mar par mexo de fałexie, ce łe se cata inte tute łe coste; in serte baie łe se ga formà de łe spiaje sabioxe. No ge xe sorxenti de acua dolse.

Ła ga un clima particołarmente arido, co na tenperadura mèdia de 27 °C e na piovoxità mèdia de 1423 mm.[4]

Ła xe coverta par 40,28 km2 da foreste montane, par 11,27 km2 da cactus, par 3,77 km2 da foreste costiere e par 1,47 km2 da foreste umede. In sta ìzoła ła natura ła xe scuaxi incontaminada, e ła xe abitada da tante speċe endemege de piante, anfibi, retiłi e oxei, intra łe cuałi se ricorda ła iguana terestre de Mona e el figo chumbo.

Zeografia antropegaCànbia

Insieme a el ìxołoto de Monito, 5 km a nordovest, e a ła ìzoła Desecheo, 40 km a nordest, ła raprexenta una de łe sircoscrision de el comun portorican de Mayagüez. La superfisie total de łe tre ìzołe ła xe de sirca 57 km² pari a el 28,3% de tuta ła area comunałe.

Da el 1986 tuto el teritorio de ła ìzoła[5], el xe na riserva natural. Ancuo ła xe dixabitada [6] e ła xe diventada na meta de ecoturixmo: ła se pol vixitar durante el dì in 70 par volta, rivando in aereo sol so aeroporto piċenin, o pì comunemente, via mar.

ÌstoriaCànbia

Probabilmente i primi omeni insediai a Mona i xe stai i Arawak provenienti da Hispaniola, de i cuałi se gà catà instrumenti de sirca 5000 ani fa. Soło tanto tenpo daspò i xe rivai i Taino.

Ła xe stada descoverta inte el 1494 da Cristoforo Colombo ce el ga ċapà el nome taino de ła ìzoła: Amona[7] e el ga rivendicà el teritorio par ła corona spañoła. I spañołi da ła fin de el XV secoło i ga provà a inpiantar na cołonia, par desfrutar ła estrasion de guano, ma vista ła poxision inadata, ła xe stada abandonada progresivamente durante i secołi da el XVI a el XIX sia da i cołoni ce da i indixeni, diventando un covo de pirati.

Da ła metà de el XIX secoło a el 1927 ła ga de novo ospità na miniera par estrar el guano de barbastrijo. Ła xe pasada a ła aministrasion mèricana inte el 1898. Inte el 1900 el xe sta costruio el faro, so proxeto de Gustave Eifel, ce dèso el xe iscrito a el Rexistro Nasional de i posti istorgi de el governo mèrican.

Gałeria de somejeCànbia

NoteCànbia

  1. inte el Canale de Giamaica, intra ła Xamaica e Haiti
  2. depositae inte el Miosene, sirca 24-25 miłioni de ani fa
  3. łe coverxe sin a el 2% de ła superficie e riva a 244 m de łongesa
  4. https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php
  5. par un total de 157379 etari, conprendendo un spasio marin de 9 mija nautege tuto torno e el ìxołoto de Monito.
  6. co ła eċesion de i guardiaparco
  7. nome de un capotribù Taino
Controło de autoritàVIAF (EN240514343 · GND (DE4342261-5 · WorldCat Identities (EN240514343
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Ixoła_de_ła_Mona&oldid=1088655"