Oryza sativa

Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Rixo


El rizo (Oryza sativa L., dal grego antigo όρυζα óryza) ła ze na pianta erbasea anuałe de ła fameja de łe Poaceae, de orìzene axiatega.

Rizo
Koeh-232.jpg
Oryza sativa
Clasifegasion sientìfega
DomìnioEukaryota
RegnoPlantae
ClaseLiliopsida
FamejaPoaceae
SotofamejaEhrhartoideae
TribùOryzae
ZènaroOryza
SpeceO. sativa
Nomenclatura binomenałe
Oryza sativa
L.

Insieme a ła Oryza glaberrima, dal pericarpo pigmentà roso, cultivada in Africa, ła ze una de łe do spece de piante dal cuało se produze el "rizo" intendesto cofà magnare. L'Oryza sativa ła costituise ła stragranda majoransa del rizo produzesto, dato che eła soła ła fa sirca el 95% de ła superfise mondiałe cultivada.

DescrisionCànbia

Ła ze na pianta erbàsea, alta da 120 a 195 cm (połe rivar anca ai 5 metri de altura) co raize aventìsie e enbrionałi, łe cuałe łe ga ła caratarìstega de sviłupar dei parenchìmi aerìfari, che i parmete al rizo de vìvar in anbiente acuàtego. El fusto (dito culmo) el prezenta intergropi cavi e gropi pieni e el se sviłupa in manjiera simiłara al formento.

Ła ga foje de color verdo ciaro, a forma de guàina, longhe racuanti sentìmetri e larghe do, co pełi bianchi, curti e spesi; ła ligula ła ze longa e ghe ze aurégołe pełoze.

A l'àpeze del steło el ga na panòcia (infioresensa a panìgolo) termenałe, a madurità pendente, costituia da spighete uniflore co fiori ermafrodii a sie stami e un pistiło; l'ovaja ła detien solché on òvuło. El fruto el ze na cariòside ełìtega o sfèrega co glume tanto svilupae, ła cariòside ła ze vestia (rizon), pezo 25–45 mg.

 
Parti de na spiga de rizo. 1-spigheta, 2-ramafegasion secondària, 3-ramafegasion primària, 4-pedùncoło, 5-ràchide, 6-Neck of the panicle (EN)??.

Distribusion e habitatCànbia

TasonomiaCànbia

SotospeceCànbia

 
Samesete de łe sotospece indica e japonica in confronto

Ghe ze trè sotopece:

  • ssp. indica, tìpega dei climi tropegałi, alto valor de marcào, cariòside longa e sótiłe, produtività mèdia e cultivada in India, Cina meridionale, Fiłipine, USA meridionale, Itàlia, Braziłe;
  • ssp. japonica, tìpega dei climi tenperai, alta produsion, cariòside curta e tondada, baso vałore de marcà, cultivada in Japon, Corea, Cina setentrionale, USA, Ezito, Itàlia;
  • ssp. javanica, di minore importanza.

Da łe difarenti sotospece łe deriva le varietà (ez. Arbòrio, Carnaroli, Originario, ecc.) difondeste par difarenti dòpari [1][2].

CultivasionCànbia

  Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Rizicultura.


DòpariCànbia

  Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Rizo (magnare).


El rizo el ze cultivà prinsipalmente par dòparo ałimentar.[3]

Altri dòpari del rizo i ze:[4]

  • produsion del sakè, na bevida alcòłega otegnesta da ła so fermentasion
  • produsion de farina de rizo par uzo zootècnego
  • dòparo de łe roture de rizo inte ła produsion de ła bira
  • produsion de l'àmido.

AversitàCànbia

Il ponteroło del rizo (Lissorhoptrus oryzophilus) el ze on inseto che el magna ła pianta del rizo sia inte łe foje che inte łe raize.

NotasionCànbia

  1. https://www.risoitaliano.eu/volano/ Volano
  2. https://www.risoitaliano.eu/poseidone/ Poseidone
  3. Védar Rizo (magnare).
  4. Eror: <ref> nisun testo par el marcador trec

Varda ancaCànbia

Altri projetiCànbia

Linganbi forestiCànbia


Controło de autoritàNDL (ENJA00564118
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Oryza_sativa&oldid=1053541"