Difarense intrà łe version de "Rejon de Itàlia"

3 399 byte xontai ,  2 anni fa
-Zontà informasion e sistemadi serti erori e serte frasi. Ma par ła verità ne manca i cołegamenti foresti e łe fonte. -Aggiunte informazioni e sistemati errori e frasi. Ma a dirla tutta mancano i collegamenti esterni e le fonti. -Added infos and corrected mistakes and phrases. But are actually lacking some external links and references.
Targhete: Canbiamento da tełefonin Canbio da web par tełefunini Modìfega vixuałe
(-Zontà informasion e sistemadi serti erori e serte frasi. Ma par ła verità ne manca i cołegamenti foresti e łe fonte. -Aggiunte informazioni e sistemati errori e frasi. Ma a dirla tutta mancano i collegamenti esterni e le fonti. -Added infos and corrected mistakes and phrases. But are actually lacking some external links and references.)
Targhete: Canbiamento da tełefonin Canbio da web par tełefunini
Ła forma de desentralizasion selta in [[Itałia]] ła xe cuela de dividar el teritorio nasional in '''Rejoni''', che asieme a [[Comun|Comuni]], [[Province de ła Itałia|Provinsie]] e Stato "łe costituise ła República" (art. 114 Cost.).
 
== Caràteri zenarałi ==
Cuazi tute łe rejoni łe xe almanco divize in provinsie (sensa ła Val d'Aosta) e senpre cuazi tute łe xe ła forma più granda de autoguverno łocal (sensa el Trentin-Alto Àdeze, 'ndo che łe do provinsie łe xe autònome ł'una co chel'altra e łe costituise asieme ła rejon).
 
Łe rejoni tute (a statudo ordenario e speciałe) łe ga autonomìa legislativa, de aministrasion e finansiaria conforme a ła Costitusion, in particołare a i articołi 116 (par le rejon a statudo speciałe), 117, 118, 119 (par łe rejon a statudo ordenario).
L'Itałia ła xe formà da 20 rejoni e 5 de cueste ([[Friul-Venesia Julia]], [[Trentin-Alto Àdexe|Trentin-Alto Àdeze]], [[Vałe d'Aosta|Val d'Aosta]], [[Sardegna]] e [[Siciłia]]) łe gà avù derito a na particułare [[Rejon autonoma a łexislasion speciałe|łegislasion speciałe]] par motivasion culturałi, giografiche, stòreghe o grasie a ła prezensa de na menoransa łenguistica. Łe altre 15 rejoni con statuto normal ("ordenario") łe ga podùo scominsiar el sò laoro sol che a partir da 'l [[1970]], mentre cuełe speciałi łe laorava dezà 'nte'l periodo tra el [[1945]] e 'l [[1948]] (ła rejon Friuli-Venesia Julia ła xe stà creà invese 'nte'l [[1963]]).
Łe połe legiferar su łe materie atribuìe lore da ła Costitusion o da i sò propi statudi speciałi.
Łe dispone de conpartecipasion a 'l getito fiscal de 'l sò propio teritorio su ła base de łe materie gestìe e aministrade.
 
=== Ordenamento teritorial ===
Tute łe rejoni łe gà un sistema de voto magioritario (fora che el Trentin-Alto Àdeze e ła Val d'Aosta che łe gà ancora un sistema proporsional par ła question de łe menoranse) e łe xe formà da na '''Zonta Rejonałe''' con sora tuti el ''Presidente de ła Rejon'' (o anca ''Guvernador'') che ła xe el 'guverno' e da un '''Consejo Rejonałe''' che'l xe el 'parlamento'.
 
Cuazi tute łe rejoni łe xe almanco divize, oltre che in Comuni, in provinsieProvinsie (sensa ła Val d'Aosta) e senpre cuazi tute łe xe ła forma più granda de autoguverno łocal (sensa el Trentin-Alto Àdeze, 'ndo che łe do provinsie łe xe autònome ł'una co chel'altra e łe costituise asieme ła rejon).
Tante rejoni del Setentrion łe dimanda a gran voze più autonomia e rispeto par łe rejon.
 
L'Itałia ła xe formà da 20 rejoni e 5 de cueste ([[Friul-Venesia Julia]], [[Trentin-Alto Àdexe|Trentin-Alto Àdeze]], [[Vałe d'Aosta|Val d'Aosta]], [[Sardegna]] e [[Siciłia]]) łe gà avù derito a na particułare [[Rejon autonoma a łexislasionłegislasion speciałe|łegislasion speciałe]] par motivasion culturałi, giografiche, stòreghe o grasie a ła prezensa de na menoransa łenguistica. Łe altre 15 rejoni con statuto normal ("ordenario") łe ga podùo scominsiar el sò laoro sol che a partir da 'l [[1970]], mentre cuełe speciałi łe laorava dezà 'nte'l periodo tra el [[1945]] e 'l [[1948]] (ła rejon Friuli-Venesia Julia ła xe stà creà invese 'nte'l [[1963]]).
 
== Istitusion e caràteri połìteghi ==
=== Sistema de voto ===
 
Tute łe rejoni łe gà un sistema de voto magioritario, fora che el Trentin-Alto Àdeze e ła Val d'Aosta che łe gà ancora un sistema proporsional.
 
In tute le Rejon (a parte T-AA e VdA) se vota par el candidado Presidente, jutà da ła sò coalision połitega o partìo, e ghe vien dà un premio de majoransa dito de "guvernabiłità" a ła coalision (o partìo) che ła sostegneva 'l candidado che 'l ga ciapà pi' voti de tuti i altri.
I premi de majoransa e 'l sistema de voto e de elesion de i consejeri e de 'l Presidente, oltre al nùmaro de i stesi consejeri, i xe definìi co Lege Rejonałe, su ła baze de ła Lege Statałe "Tatarella", n. 43/1995.
 
In Trentin-Alto Àdeze (Provinsia de Bolzan) e in Val d'Aosta no se vota mìa par el Presidente, ma propio par el Consejo, do che el Presidente el vien ciólto da i consejeri de i partìi ełezesti.
 
=== Istitusion de ła Rejon ===
 
TuteI łeorgani rejoniistitusionali łei gà un sistema de voto magioritario (fora che el Trentin-Alto Àdeze exe ła Val d'Aosta che łe gà ancora un sistema proporsional par ła question de łe menoranse) e łe xe formà da na '''Zonta Rejonałe''' con sora tuti el ''Presidente de ła Rejon'' (o anca ''Guvernador'') che ła xe el 'guverno' e da un'l '''Consejo Rejonałe''' che'l xe el 'parlamento'.
 
El Presidente el xe el rapresentante de tutta ła rejon, el nòmena ła Zonta, el promulga łe legi rejonałi, el indize i referendum su łe materie de conpetensa rejonal, el xe responsabile par ł'atuasion de'l federałismo fiscal.
Ła Zonta ła para vanti ła Rejon e ła derize e coordena el laoro de'l Consejo.
El Consejo Rejonal el xe l'organo legislativo de ła rejon, l'aprova łe legi e i regołamenti su łe materie de conpetensa rejonałe. L'aprova e modìfica el statudo rejonal.
 
Consejo e Presidente i xe łigà conforme el prinsipio "simul stabunt, simul cadent"('asieme i sta, asieme i casca'), che 'l vol dir che no i połe star in carga se no asieme.
Co łe dimisione de'l Presidente donca, anca el Consejo "el casca" e se indize nove ełesion.
 
=== Dimande par na pi' granda autonomìa ===
 
Tante rejoni del Setentrion łe dimandaga adimandà e łe dimanda gran'ncora vozeancò più autonomia e rispeto par łe rejon.
Sta quistion ła xe causà da 'l senso de 'discriminasion' che ghe sarìa tra łe rejon a statudo ordenario e łe rejon speciałi, dovesto anca a ła pi' larga autonomìa fiscal che ste ultime łe ga e a łe sò pi' grande conpetense.
 
Se ga provà a risolvar sto problema co ła reforma costitusional de 'l 2001 (l. Cost. n. 3/2001), indo' se ga volesto dar pi' conpetense a łe rejon a statudo ordenario, lasando a'l Stato sol che materie de intarese nasional (cofà Difesa, Polìtega èstara, Moneda, Raporti co l'UE, Justisia, Sicuresa e órdene pùblico,...) e dàndoghe a łe Rejon potestà o concorenta co 'l Stato, o "residual"(sol de le Rejon), par le materie no scriveste in Costitusion come de'l Stato o concorente tra Stato e Rejoni.
 
Ła Lege 42/2009 po' ła gaveva stabilìo na autonomìa anca finansiaria de łe Rejoni (e de Provinsie e Comuni), ma ła xe rimanesta inatuada par el cascare de 'l guverno poco pi' vanti.
 
Inte ła reforma de'l 2001 invese xera stà anca stabilìo che łe Rejon łe podese dimandar "forme e condisione particołar de autonomìa" inte'l novo articoło 116 c.3.
Sto proceso el xe stà fato scominsiar da serte Rejoni sol inte'l 2017, ma no ancora atuà fin in fondo.
 
== Storia ==
Utensa anònema
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/wiki/Speçałe:DiffMobile/599495"