Difarense intrà łe version de "Rejon de Itàlia"

p
sost, replaced: de i → dei (3), deła → de ła (2), con → co (2)
p (Sostitusion varie)
p (sost, replaced: de i → dei (3), deła → de ła (2), con → co (2))
Targheta: Canbio faxesto co AWB
Ła forma de desentralixasion selta in [[Itałia]] ła xe cuela de dividar el teritorio nasional in '''Rejon''', che insieme a [[Comun|Comuni]]i, [[Province de ła Itałia|Provinsie]] e Stato "łe costituise ła República" (art. 114 Cost.).
 
== Caràteri xenarałi ==
=== Ordenamento teritorial ===
 
Cuaxi tute łe rejon łe xe almanco divixe, oltre che in Comuni, in Provinsie (sensa ła Val d'Aosta) e senpre cuaxi tute łe xe ła forma più granda de autoguverno łocal (sensa el Trentin-Alto Àdexe, 'ndo che łe do provinsie łe xe autònome ł'una co chel'altra e łe costituise asieme ła rejon).
 
L'Itałia ła xe formà da 20 rejon e 5 de cueste ([[Friul-Venesia Julia]], [[Trentin-Alto Àdexe|Trentin-Alto Àdexe]], [[Vałe d'Aosta|Val d'Aosta]], [[Sardegna]] e [[Siciłia]]) łe gà avù derito a na particułare [[Rejon autonoma a łejislasion speciałe|łejislasion speciałe]] par motivasion culturałi, giografiche, stòreghe o grasie a ła prexensa de na menoransa łenguistica. Łe altre 15 rejon conco statuto normal ("ordenario") łe ga podesto scominsiar el sò laoro sol che a partir dal [[1970]], mentre cuełe speciałi łe laorava dexà inte el periodo tra el [[1945]] el [[1948]] (ła rejon Friuli-Venesia Julia ła xe stà creà invese inte el [[1963]]).
 
== Istitusion e caràteri połìteghi ==
 
In tute le Rejon (a parte T-AA e VdA) se vota par el candidado Presidente, jutà da ła sò coalision połitega o partìo, e ghe vien dà un premio de majoransa dito de "guvernabiłità" a ła coalision (o partìo) che ła sostegneval candidado chel ga ciapà pi' voti de tuti i altri.
I premi de majoransa el sistema de voto e de elesion de idei consejeri e del Presidente, oltre al nùmaro de idei stesi consejeri, i xe definìi co Lege Rejonałe, su ła baxe de ła Lege Statałe "Tatarella", n. 43/1995.
 
In Trentin-Alto Àdexe (Provinsia de Bolxan) e in Val d'Aosta no se vota mìa par el Presidente, ma propio par el Consejo, do che el Presidente el vien ciólto da i consejeri de idei partìi ełexesti.
 
=== Istitusion de ła Rejon ===
 
I organi istitusionali i xe ła '''Xonta Rejonałe''' conco sora tuti el ''Presidente de ła Rejon'' (o anca ''Guvernador'') che ła xe el 'guverno' el '''Consejo Rejonałe''' chel xe el 'parlamento'.
 
El Presidente el xe el raprexentante de tutta ła rejon, el nòmena ła Xonta, el promulga łe leji rejonałi, el indixe i referendum su łe materie de conpetensa rejonal, el xe responsabile par ł'atuasion del federałismo fiscal.
== Storia ==
 
L'[[Itałia]] ła ga metesto łe rejon drento el sò [[ordinamento xuridego|ordenamento xurìdego]] co ła [[Costitusion dełade ła Republega Itałiana|Costitusion dełade ła Repúblega Itałiana]], inte el 1º de xenaro del [[1948]], che a i articołi 114 e 115 el prevedeva<ref>Łe vegnarà modificae da ła lexe costitusionałe de el [[18 de otobre]] del [[2001]], n. 3, "Modifighe al titoło V de ła parte seconda de ła Costitusion".</ref> in fati:
"''Ła Repúblega ła se riparte in Rejon, Provinsie e Comuni.''" Costitusion Itałiana, art. 114.
"''Łe Rejon łe xe costituie in enti autonomi co sò poderi e funsion secondo i prinsipi fisai nte ła Costitusion.''" Costitusion itałiana, art. 115
 
Łe rejon adotae co ła nàsita de ła Repúblega Itałiana, in númaro de 19, łe jera in gran parte enti teritoriałi del presedente [[Regno d'Itałia (1861-1946)|Regno d'Itałia]] denominadi "sircoscrision de desentramento statistico-aministrative". Sołe difarense, el [[Friuli]] e ła [[Venesia Giulia]] che łe xe stà unie inte ła rejon [[Friułi-Venesia Giulia]] e i [[Abrusi]] e el [[Mołixe|Mołixe]] inserii inte ła rejon [[Abrusi e Mołixe|Abrusi e Mołixe]]. Inte el [[1963]] ła rejon Abrusi e Mołixe xe stà da novo dividesta inte łe do rejon [[Abruso]] e [[Mołixe|Mołixe]] portando a 20 el numaro de łe rejon.
 
Łe rejon adotae co ła nàsita de ła Repúblega Itałiana, in númaro de 19, łe jera in gran parte enti teritoriałi del presedente [[Regno d'Itałia (1861-1946)|Regno d'Itałia]] denominadi "sircoscrision de desentramento statistico-aministrative". Sołe difarense, el [[Friuli]] e ła [[Venesia Giulia]] che łe xe stà unie inte ła rejon [[Friułi-Venesia Giulia]] e i [[Abrusi]] e el [[Mołixe|Mołixe]] inserii inte ła rejon [[Abrusi e Mołixe|Abrusi e Mołixe]]. Inte el [[1963]] ła rejon Abrusi e Mołixe xe stà da novo dividesta inte łe do rejon [[Abruso]] e [[Mołixe|Mołixe]] portando a 20 el numaro de łe rejon.
 
== Rejon e Cavedałi Rejonałi Itałiani ==
<tr><td>3. [[Puja]] <br />(Puglia)<td>[[Bari]]<br />
<tr><td>4. [[Baxiłicata|Baxiłicata o Łucania]] <br />(Basilicata)<td>[[Potensa]] <br />(Potensa)
<tr><td>5. [[Całabria|Całabria]] <br />(Calabria)<td>[[Catanxaro]] <br />(Catanxaro)
<tr><td>6. [[Canpania]] <br />(Campania)<td>[[Nàpułi|Nàpułi]] <br />(Nàpułi)
<tr><td>7. [[Emiłia Romagna]] <br />(EmiliaRomagna)<td>[[Bułogna|Bułogna]] <br />(Bologna)
<tr><td>8. [[FriulVenesia Julia|FriulVenesia Julia]] <br />(Friuli Venèsia Julia, {{fur}} ''Friul Vignesie Julie'', {{sl}} ''FurlanijaJulijska krajina'')<td>[[Trieste]] <br />({{fur}} ''Triest'', {{sl}}''Trst'')
<tr><td>9. [[Łasio]] <br />(Laxio)<td>[[Roma]] <br />
<tr><td>10. [[Łiguria]] <br />(Liguria)<td>[[Genoa|Xenoa]] <br />(Xenova)
<tr><td>13. [[Mołixe]] <br />(Molise)<td>[[Canpobaso]] <br />([[Canpobaso]])
<tr><td>14. [[Piemonte]] <br />(Piemonte)<td>[[Turìn|Turin]] <br />(Turin)
<tr><td>15. [[Sardegna|Sardegna]] <br />(Sardegna, {{sc}} ''Sardinna'')<td>[[Cajari]] <br />(Cagliari, {{sc}} ''Casteddu'')
<tr><td>16. [[Siciłia]] <br />(Sicilia)<td>[[Pałermo]] <br />(Palermo, {{scn}} ''Palermu)
<tr><td>17. [[Trentin Alto Àdexe|Trentin Alto Àdexe]] <br />(Trentino Alto Adige, {{de}} ''TrentinoSüdtirol'', {{lld}} ''TrentinSüdtirol'')<td>[[Trénto|Trento]] <br />
<tr><td>18. [[Toscana|Toscana]] <br />(Toscana)<td>[[Firense]] <br />(Firense)
<tr><td>19. [[Onbria]] <br />(Umbria)<td>[[Perugia|Peruxa]] <br />(Peruxa)
<tr><td>20. [[Vèneto]] <br />(Veneto)<td>[[Venesia]] <br />(Venèsia)
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/wiki/Speçałe:DiffMobile/972242"