Diałeto primierot

Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Diałeto primieròt


El Primieròt el é en dialeto parlà te la Val de Primiér, tel Trentin.

Diałeto primieròt
Parlà inbandiera Itałia
Parlanti
Totaƚe10 000 su par do
ClasifegaNon ntela top 100
Altre informasion
TipoSVO
Fameja
FiƚojenexiIndoeuropee
 Italiche
  Romanze
   Italo-occidentali
    Occidentali
     Galloiberiche
      Galloromanze
       Galloitaliche
        Ladìn
         Ladìn-Vèneto
          dialeto primieròt
Statuto ofiçiaƚe
Codaxi de clasifegasion
Deciarasion Universaƚe dei Deriti de l'Omo, art. 1
Tuti i òmeni i nas liberi e uguali in dignità e dirìti. I é boni de pensar e i à na cosiènza e i à de far fra de lori fà i fuse tuti fradèi.

CarateristegheCànbia

  Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Gramàtica primieròta.

Se vedon la storia del Primiér, podon capir che 'l Primierot el é pì vesìn al todésch, al ladìn e al feltrin che da cuel del rest del Trentin.

Tra i carateristeghe pì importanti ghe n'é:

Esenpi de la lenguaCànbia

I đì de la stemànaCànbia

Luni, Marti, Mèrcol, Dòbia, Vèndre, Sàbo, Doménega.

Le stajonCànbia

Insuđa, Istà, Ferđina, Invèrn.

I mesi del ànCànbia

Ðegnèr, Feorèr, Mèrẑ, Aorìl, Majo, Ðugn, Lujo, Agost, Setember, Otober, November, Deẑember.

I nùmariCànbia

  • Un, Doi, Trei, Cuatro, Ẑinque, Sìe, Sèt, Òt, Nòve, Dies.
  • Úndese, Dòdese, Trèdese, Cuatòrdese, Cuìndese, Sédese, Dissèt, Disdòt, Disnove, Vinti.
  • Trènta
  • Cuaranta
  • Ẑinquanta
  • Sesanta
  • Setanta
  • Otanta
  • Nonanta
  • Ẑènto
  • Dosènto
  • Mili
  • Domili
  • Diesemili
  • Ẑèntomili
  • N milion
  • N miliardo

ProvèrbiCànbia

  • Mèjo brusar en paes che perder le tradiẑion

Provèrbi contađiniCànbia

  • Se 'l Sass Maor el à l capel, mòla la falẑ e ciapa el restèl.
  • Se 'l Sass Maor el à la ẑentura, el siegador el laora a man segura.
  • De San Valantin se guèrna sènẑa lumin.

Proverbi meteorològiciCànbia

  • Se (la piova) la vien da Santa Catarina, ciapa el restel e camina.
  • Se (la piova) la vien da la Ẑareda, la vien co la ghèda.
  • Se (la piova) la vien dal Pavion, piova a balon.
  • Se (la piova) la vien del Schener, la vien col ster.
  • Se (la piova) la vien de San Martin, la vien col scudelìn.

Sioglilengua e filastròcheCànbia

  • Ẑento ẑeste de ẑeule marẑe.
  • Tirìn, tirìn, tirìna / la vècia Giacomina /la lava le scudèle, /la salva le pì brute, /la romp le pì bèle, /despò la và in piaza, /la crompa la salata, /la tasta se la é bona /col far de 'na parona /e tuti i la minciona. /

BibliografiaCànbia

  • (IT) Livio Tissot, Dizionario primierotto, ed. Manfrini, 1996.
  • (IT) Primiero ieri e oggi.
  • (IT) Primiero - Storia e attualità, autori vari, 1956.

Voxi coreładeCànbia

Colegamenti esterniCànbia

Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Diałeto_primierot&oldid=854747"