Lenguìstega

Disiplina sientifega che ła studia el lenguajo de l'omo
Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Lenguistega

La lenguistega l'è ła disiplina sientifega che studia el lenguajo e łe so struturasion.[1] La lenguistega ła studia anca ła gramadega, ła sintasi e ła fonetega.

Mapa de łe fameje lenguisteghe inte el mondo.

La lenguistega ła xe considerada na disiplina sientifega parché ła se baxa so metodi enpireghi e ojetivi[1]


IntrodusionCànbia

La lenguistega ła ga come fin cheło de capire profondamente e dare definision a łe carateristeghe del lenguajo, traerso l'anałixi de łe lengue del mondo, indagando e descrivendoghine łe struturasion de łe lengue, par capire come che łe xe e sercando de capire el parché łe xe come che łe xe (e anca capire el parché no łe xe inte n'altra manjiera).[2] El personajo che fa sto laoro el xe ciamà lenguista.

El fin de on lenguista de consenguensa no l'è cheło de studiarse łe lengue par inpararle e parlarle. On exenpio par far capire mejo el laoro de on lenguista, l'è par exenpio ła distinsion intrà on piłota de aerei e on mecanego: On piłota de aerei el conose i comandi par piłotar on aereo, el conose ogni boton e ła so funsion, on mecanego inveçe el conose parti ungiołe del aereo, come ste cua łe sia conese fra de łore e come che mese insieme łe fasa volare l'aereo.[1] Stando in sta idea, on piłota nol saria in grado de riconosare i çircuiti de l'aereoplano e inte ła stesa manjiera on mecanego nol ga neçesariamente da esar bon de piłotare on aereo. In sta idea, el lenguista corisponde al mecanego, el połiglota corisponde al piłota. Podemo dire che el połiglota l'è cheła persona che conose e ga padronansa de lenguajo in tante łengue e el lenguista l'è cheła persona che studia profondamente el sistema de łe lengue, sensa fermarse so ła superfiçe par dopararle.

Sincronia e diacroniaCànbia

La lenguistega indaga łe lengue segondo do aspeti:

  • Sincronego: l'è chel aspeto che serca de studiare na lengua o na so carateristega so on determinà momento storego (prexente o pasà), sensa interesarse del so aspeto diacronego. La branca che fa el studio sincronego, l'è ła lenguistega sincronega.[3]
  • Diacronego: l'è chel aspeto che serca de studiare i canbiamenti de na lengua inte el tenpo. La branca che fa el studio diacronega, l'è ła lenguistega storega.

Ogni liveło de na lengua (da ła fonołoxia a ła semantega e a ła pragmadega) połe esare studià sia sincronegamente che diacronegamente: par exenpio, se połe studiar el sistema nominałe del latin (o sia łe declinasion: cuałi che łe xe e come che łe xe struturae) par come l'è sta conservà intei testi leterari de on determinà periodo (studio sincronego) o se no se połe ricostruirghine i canbiamenti che i ga portà al sistema nominałe latin par come che ło vardemo, seguendo ła so storia dal protoindoeoropeo fin al latin (studio diacronego).

SotodisiplineCànbia

La lenguistega l'è on canpo de riçerca grando che ła ciapa drento tante disipline e algune de ste cua łe xe cołegade a łe varie parti che łe costituise on sistema lengua. Le prinçipałi sotodisipline de ła lenguistega (che łe corisponde in linea de masima ai livełi che i conpone on sistema łengua) i xe:

  • la fonetega e la fonołoxia, che łe rivarda al sistema de soni de łe lengue
  • la morfołoxia, che ła studia ła strutura interna de łe parołe
  • la sintasi, che ła studia de ła struturasion de łe fraxi
  • la semantega, che ła intaresa el signifegà
  • la pragmadega, che ła studia łe propietà de la comunicasion
  • e la lesegołoxia, che la studia el lesego.[4]

A segonda dei ponti de vista co el cual el lenguajo el njien studià, xe pusibiłe far altre distinsion e de conseguensa altre sotodisipline:


Voxe corełaeCànbia

NoteCànbia

  1. 1,0 1,1 1,2 Genetti 2014, op. cit., p. 18.
  2. Dryer 2008, op. cit..
  3. Graffi e Scalise 2002, op. cit., p. 43.
  4. 4,0 4,1 Genetti 2014, op. cit., p. 21–22.

BibliografiaCànbia

  • La linguistica. Un corso introduttivo, Novara, UTET-DeAgostini, 2011.
  • Tullio De Mauro, Minisemantica, Bari, Laterza, 1982.
  • Ferdinand de Saussure, Cours de linguistique générale, (in fr) Lausanne-Paris, Payot, 1916.
  • Ferdinand de Saussure, Corso di linguistica generale, tradusion e comento de Tullio De Mauro, Bari, Laterza, 1970.
  • Ferdinand de Saussure, Robert Godel (a cura di) Introduzione al 2º corso di linguistica generale (1908-1909), edision italiana curada da Raffaele Simone, Roma, Ubaldini, 1970.
  • Matthew Dryer, Descriptive theories, explanatory theories, and basic linguistic theory in Catching language: The standing challenge of grammar writing, (in en) Amsterdam, Mouton de Gruyter, 2008.
  • Carol Genetti, How Languages Work: An Introduction to Language and Linguistics, (in en) Cambridge, Cambridge University Press, 2014.
  • Le lingue e il linguaggio. Introduzione alla linguistica, Bologna, Il Mulino, 2002.
  • Martin Haspelmath. Comparative concepts and descriptive categories in crosslinguistic studies 86.3.
  • Understanding Morphology, (in en) Londra, Hodder Education, 2010.
  • Giulio Lepsky, La linguistica strutturale, Einaudi, 1990.
  • John Lyons, Lezioni di linguistica, Bari, Laterza, 1982.
  • Raffaele Simone, Fondamenti di linguistica, Roma-Bari, Laterza, 2008.


Linganbi forestiCànbia

Controło de autoritàLCCN (ENsh85077222 · GND (DE4074250-7 · BNF (FRcb11932194d (data) · BNE (ESXX525047 (data) · NDL (ENJA00562334
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Lenguìstega&oldid=958469"