Tisian Vecelio

Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Tizian
Self-portrait of Titian.jpg

Autoritrato de Tisian (1562)

Tisian Vecelio, conosuo come Tisian (Pieve de Cador, 1488/1490[1]Venesia, 27 de agosto 1576), xe stà un pitor itałian, inportante esponente de ła scoła vèneta, maèstro, co Xorxi da Castelfranco, del cołore tonałe.

BiografiaCànbia

Tisian el nase a Pieve da Gregorio de ła famèja Vecelio, consejer e capitan de łe milisie, e Lucia.

Co'l jera 'ncora puteło, co'l fradeło maxor Francesco, el lasa el Cador par ndar a Venèsia da so barba Antonio par coltivar el so tałento pa' ła pitura. El vien donca meso a botega da Xentil Bellini, pitor uficiałe de ła Serenisima. A ła morte de Zentil, inte el 1507, el pasa a laorar da Joani Bellini.

Inte el 1508 el laora co Xorxi da Castelfranco a łe decorasion esterne del Fontego dei Todeschi. In sto periodo i ritrati del Tisian i ga un stiłe cusì visin a cueło de Xorxi che parsin el Vasari i confondeva.

Una de łe prime pałe d'altar afidae al Vecelio ła xe el San Marco in tron par ła cexa de Santo Spìrito in Ixòła, databiłe 1510, comisionà cofà ex voto durante na epidemia de pèste.

Pa' scanpar da ła pèste Tisian inte el 1511, el va a Pàdoa, 'ndove el riseve na comision par dei laori a ła Scoła del Santo rivardanti tre miràcołi del Santo. El contrato par sto laoro el xe del disenbre 1510, el laoro scominsia inte el apriłe sucesivo e 'l saldo finałe a òpara conpìa el xe del 2 de disenbre del 1511. Sti laori i fa si che'l vegna riconosùo come véro rède del Bellini e artista prinsipałe de ła nova generasion dei pitori vèneti. Inisia cusì pa' łu e ła so botega ani de atività intensa, co tante comision da privai anca da marcanti fiaminghi e todeschi.

Inte el 1513 el rifiuta 'l invito del papa Leon X de trasferirse Roma e 'l ghe scrive na petision al Consejo dei Diexe par otegner ła carga de pitor uficiałe de ła Serenisima in sostitusion de Joani Bellini. Nominà che ła vien data soło che dopo ła morte del Bellini inte el 1516.

 
Amor Sacro e Amor Profan, Roma, Gałeria Borghese

In sti ani el se avisina ai sircołi umanistisi de ła sità sostegnuì dal Patrisiato. I temi fiłoxofisi, leterari, mitołoxisi e muxicałi che sircołava in sti anbienti i influise so ła so pitura sucesiva, cofà ad exenpio l'alegoria del Amor Sacro e Amor profan.

Grasie al fato de èsar diventà el pitor uficiałe de ła Republica, che ghe portava in casa sento ducati al ano e 'l dirito a l'exension da łe tase anuałi, el se trova a èsar bastansa sior da investir inte el comèrcio de legname da ła so tera cadorina a Venèsia. El suceso de sti so investimenti insieme al suceso de ła so produsion artistega ło portarà a èsar fursi el pì sior infrà i artisti.

Inte el 1516 ghe vien comisionà na gran pała d'altar pa'l altar maxor de ła Baxéłega de Santa Maria Glorioxa dei Frari. Se trata de la Sunta, consegnà inte el 1518. Inte el steso periodo el laora anca ad altri sogeti rełigioxi.

El scuminsia cuindi a laorar anca fora dai confini marcheschi, scominsiando dai Estensi a Ferara e dai Gonzaga a Màntoa. Ma ła rexidensa ła resta fisa a Venèsia co ła botega visin a ła Cexa de San Samuel.

Morto el vecio doxe Antonio Grimani vien eleto Andrea Griti che'l fa ła propòsta de rinovar urbanisticamente e artisticamente la sità. Al sentro de sto progeto Tisian co i so amisi Pietro Aretino e Jacopo Sansovino, rivai a Venèsia dopo el saco de Roma del 1527. In chei ani el Aretino el deventa na spese de agènte de Tisian promovendo inte i so scriti 'l òpara del pitor cadorin.

Inte el 1527 Tisian se spoxa co na xovane feltrina, Cecilia Soldani, che ła ghe gheva xà dà do fiołi: Ponponio e Orasio. El 6 de agosto del 1530 però ła more fin che ła jera drio partorir ła tersa fioła, Lavinia. Tisian el resta alterixà e pa' un serto periodo no'l laora altro. No'l se maridarà pì.

Inte i ani sucesivi el maxor comitente el deventa Carlo V, anca se Tisian no'l va a Madrid ma'l depenxe a Venèsia łe so òpare. El raporto el deventa cusì inportante che'l inperador ło nomina anca Conte palatin.

NoteCànbia

  1. Sylvia Ferino-Pagden, L'ultimo Tiziano e la sensualità della pittura, pag. 15, in L'ultimo Tiziano e la sensualità della pittura, Venezia 2008.

Voxi corełàCànbia

Altri projètiCànbia

Controło de autoritàVIAF (EN109266837 · ISNI (EN0000 0001 0787 9191 · SBN (ITIT\ICCU\CFIV\004619 · Europeana agent/base/216 · LCCN (ENn79074519 · GND (DE118622994 · BNF (FRcb11940043z (data) · BNE (ESXX848989 (data) · ULAN (EN500031075 · NLA (EN36049955 · BAV ADV12090092 · CERL cnp01417743 · NDL (ENJA00458841 · WorldCat Identities (ENn79-074519
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Tisian_Vecelio&oldid=900825"