El Viètnam (vietnames: Việt Nam, [viət˨ næm˧], Scolta[?·info]), ufisialmente la repùblica socialista de 'l Viètnam l'é en stato de 'l Axia sudoriental.
El confina a nord co ƚa Republica Popoƚare Cinexe, a ovest co 'l Laos e ƚa Canbògia, a est e a sud co 'l Mar Cinexe Meridionaƚe. A sud, par en tochet, el Vietnam el buta su 'l golfo del Siam.

Vietnam
(VI) Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
(EN) Socialist Republic of Vietnam
(VI) Việt Nam
(FR) la République socialiste du Vietnam
Vietnam – Stema Vietnam – Bandiera
Río Saigón, Ciudad Ho Chi Minh, Vietnam, 2013-08-14, DD 29.JPG
Tien Quan Ca
Dati amministrativi
Nome completoRepublica Socialista de 'l Vièt nam
Nome ufficialeCộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam
Lingue ufficialiLéngoa vietnamexe
CapitaleHanoi
Politica
Capo di GovernoNguyễn Tấn Dũng
IndipendenzaDa la Fransa, 2 de setenbre 1945
Ingresso nell'ONU20 de setenbre 1977
Superficie Totale331 690km²
% delle acque1,27
Popolazione
Abitanti94 660 000 (2018)
Taso de fertiłità1,961 (2014)
Geografia
ContinenteAxia
Confini
Fuso orarioUTC +7
Economia
Valutadong (VND)
PIL (nominale)223863996354.65 (2017)
PIL pro capite (nominale)2342 (2017)
PIL (PPA)648742228935 (2017)
ISU0.694 (2017)
Consumo energetico0,04 kWh/ab. anno
Varie
Codici ISO 3166VN, VNM, 704
TLD.vn
Prefisso tel.+84
Sigla autom.VN
Festa nazionale2 de setenbre
Carte interative
Stati presedentiRepubblica del Sud Vietnam e Vietnam del Nord
Sito istitusionałe

GiografiaCànbia

El Viètnam el é dividest in tre region: el Tonchin a nòrd, el An Nam a mèẑ e la Cocincina a sud.

ClimaCànbia

El Viètnam el à en clima calt, co na umiđità mèdia de 84%. I monsoni i pòrta tanta acua, scuaxi sènpro piova, anca parché sta naẑion la é in pratica tuta sora a 'l mar.

 
El paexòt Mai Châu, te 'l nòrd-òvest de 'l Viètnam

StòrgiaCànbia

AntighitàCànbia

A'l iniẑio (prima de 'l 1200) el Viètnam l'é de mò cuel che incoi l'é el Tonchin.

Tra 'l II secoƚo a.C. e 'l I secoƚo el Viètnam el fa tante guère contro la Cina e pì de na òlta el é concuistà e el ciapa l'indipendènẑa, ma el restà dominà da i cinexi.

Inte'l 938, 'l general Ngô Quyền el lìbera la só naẑion e 'l crèa en règno[1], che 'l à vàrie dinastie: i Ngô, i Đinh, i Lê, i Lý, i Trần e i Hồ.

Tel 1527 à tacà na guèra ẑivil e 'l Viètnam se staca in do tòchi: el nord, co la dinastia de i Mạc, e el sud ,co i Lê. Tuti e doi i règni i fa progređir la naẑion (visto che l'é tacađi anca dei contati co i europèi). I Mạc i spòsta la cavedal da Hanoi a Phú Xuân[2].

Tel 1771 taca dei dixordini te 'l sud e la dinastia Nguyễn la va in decadènẑa, così i Tây Sơn i ciapa 'l só pòsto e te 'l 1786 i se bat contro i Lê e prest i rimet insieme el Viètnam. Te 'l 1799, visto che i Tây Sơn i à problèmi intèrni (de sucesion) Nguyễn Ánh, prima scanpà in Cina, el torna co 'n exèrcito e 'l combat fin al 1802, co 'l concuista Thăng Long[3] e 'l vèn re.

ModernitàCànbia

Te 'l mèẑ de 'l XIX secoƚo el Viètnam el vèn concuistà da la Fransa, che la ghe cava la autonomia e 'l la fa colònia. Fin de sùbito taca le protèste e vari partiti i conbat par la indipendènẑa. Par ani pò sèguita a èserghen la guerilia in giro par la naẑion.

Te la Seconda guera mondiaƚe el Viètnam el vèn ocupà da i giaponexi e i comunisti de Ho Chi Minh [4] i taca a èser potènti. Sti comunisti, da 'l 1946 a 'l 1954 i conbat contro i francexi e i venẑ. El Viètnam el vèn parò spacà de nòu ten do tòchi: nòrd e sud.

Te 'l 1960 i Stati Uniđi i fa la guèra a 'l Viètnam de 'l Nòrd, anca parché l'é en paes comunista e se é in piena Guera Freda. Co la tàtica de la guerilia i comunisti i bat i americani e te 'l 1975 i ciapa Saigon, finèndo così la guèra.

Giografia politegaCànbia

El Vietnam l'é divixo in 58 province (tỉnh) e 5 munisipalità (thủ đô).

 
Province e munisipalità del Vietanm
Nome Cavologo Abitanti[5] Superficie[6]
Bắc Ninh Bắc Ninh 1.009.800 797 km²
Hà Nam Phủ Lý 826.600 827 km²
Hải Dương Hải Dương 1.722.500 1.661 km²
Hưng Yên Hưng Yên 1.142.700 895 km²
Nam Định Nam Định 1.974.300 1.669 km²
Ninh Bình Ninh Bình 922.600 1.388 km²
Thái Bình Thái Bình 1.865.400 1.509 km²
Vĩnh Phúc Vĩnh Yên 1.180.400 1.371 km²
Hà Nội (munisipalità) 5.760.200 921 km²
Hải Phòng (munisipalità) 1.803.400 1.504 km²
Hà Tĩnh Hà Tĩnh 1.306.400 6.054 km²
Nghệ An Vinh 3.064.300 16.381 km²
Quảng Bình Đồng Hới 853.000 8.065,3 km²
Quảng Trị Đông Hà 625.800 4.592 km²
Thanh Hoá Thanh Hoá 3.680.400 11.168 km²
Thừa Thiên-Huế Huế 1.143.500 5.009 km²
Bắc Giang Bắc Giang 1.594.300 3.817 km²
Bắc Kạn Bắc Kạn 301.500 4.796 km²
Cao Bằng Cao Bằng 518.900 8.445 km²
Hà Giang Hà Giang 683.500 7.831  km²
Lạng Sơn Lạng Sơn 746.400 8.187 km²
Lào Cai Lào Cai 585.800 8.050 km²
Phú Thọ Việt Trì 1.336.600 3.465  km²
Quảng Ninh Hạ Long 1.091.300 5.939 km²
Thái Nguyên Thái Nguyên 1.127.200 3.541 km²
Tuyên Quang Tuyên Quang 723.300 5.801 km²
Yên Bái Yên Bái 740.700 6.808 km²
Điện Biên Điện Biên Phủ 459.100 9.554 km²
Hoà Bình Hoà Bình 820.400 4.612 km²
Lai Châu Lai Châu 319.900 9.065 km²
Sơn La Sơn La 1.007.500 14.210 km²
Daklak Buôn Ma Thuột 1.737.600 13.062 km²
Dak Nông Gia Nghĩa 407.300 6.514 km²
Gia Lai Pleiku 1.161.700 15.662 km²
Kontum Kontum 383.100 9.690,5 km²
Lâm Đồng Đà Lạt 1.179.200 9.776,1 km²
Bình Định Quy Nhơn 1.566.300 6.039,6 km²
Khánh Hòa Nha Trang 1.135.000 5.217,6 km²
Phú Yên Tuy Hòa 873.300 5.060,6 km²
Quảng Nam Tam Kỳ 1.472.700 10.438,3 km²
Quảng Ngãi Quảng Ngãi 1.295.600 5.152,7 km²
Đà Nẵng (munisipalità) 788.500 1.257,3 km²
Bà Rịa-Vũng Tàu Vũng Tàu 926.300 1.989,6 km²
Bình Dương Thủ Dầu Một 964.000 2.696,2 km²
Bình Phước Đồng Xoài 809.500 6.883,4 km²
Bình Thuận Phan Thiết 1.163.700 7.836,9 km²
Đồng Nai Biên Hòa 2.214.800 5.903,9 km²
Ninh Thuận Phan Rang-Tháp Chàm 567.900 3.363,1 km²
Tây Ninh Tây Ninh 1.047.100 4.035,9 km²
Sità de Hồ Chí Minh (munisipalità) 6.105.800 2.098,7 km²
An Giang Long Xuyên 2.210.400 3.536,8 km²
Bạc Liêu Bạc Liêu 820.100 2.584,1 km²
Bến Tre Bến Tre 1.353.300 2.360,2 km²
Cà Mau Cà Mau 1.232.000 5.331,7 km²
Đồng Tháp Cao Lãnh 1.667.800 3.376,4 km²
Hậu Giang Vị Thanh 796.900 1.601,1 km²
Kiên Giang Rạch Giá 1.684.600 6.348,3 km²
Long An Tân An 1.423.100 4.493,8 km²
Sóc Trăng Sóc Trăng 1.276.200 3.312,3 km²
Tiền Giang Mỹ Tho 1.717.400 2.484,2 km²
Trà Vinh Trà Vinh 1.036.800 2.295,1 km²
Vĩnh Long Vĩnh Long 1.057.000 1.479,1 km²
Cần Thơ (munisipalità) 1.139.900 1.401,6 km²

DemografìaCànbia

ReligionCànbia

Te 'l Viètnam la religion pì difuxa l'é el Budismo Mahāyāna[7], ruà graẑie a le influènẑe cinexe e de i vexini Khmer[8].

Se pòl catar de spes le dotrine tradiẑionale cinexe, tipo el Confucianèximo e 'l Taoism.
Nòva l'é la feđe te 'l Cao Đài, fondađa te 'l 1926.
Ghe n'é pò la seconda pì granda comunità catòlica de l'Axia drìo cuela de le Filipine, fata de i misionari portoghexi te 'l 1500-1600 e pì tardi de cuei franẑexi.

Te 'l Viètnam, comuncue, la religion de stato l'é par lège el ateismo.

LengueCànbia

 
El vietnamesl'é na lengua tonala. Cuà tuti i tòni de la paròla "ma".

La lengua ufiẑiala l'é el vietnames, na lengua austronexiana co 'l alfabèto latin.

Intant la dominaẑion coloniala se à difondest el franẑes. Incoi el é parlà sènpro de manco; inveẑe i đoveni é drìo a stuđiar el ingles.

Te le region intèrne, te le montagne, ghe n'é dele minoranẑe, ciamađe de i franẑexi montagnard, che parla le so lengue indìgene[9], tipo el Khmer.

NòdeCànbia

  1. (EN) Viet Nam News
  2. incoi Huế
  3. incoi Hanoi
  4. giutađi de i americani
  5. General Statistics Office of Vietnam
  6. Statoids
  7. (EN) US Department of State
  8. te la Canbògia
  9. (EN) FAQ montagnard foundation

Varda ancaCànbia

BibliografìaCànbia

  • (IT) Edward Doyle, Samuel Lipsman, Scenari di Guerra, 1992. ISBN88-7133-074-9.

Varda ancaCànbia

Controło de autoritàVIAF (EN155871049 · ISNI (EN0000 0001 2243 3868 · LCCN (ENn79032186 · GND (DE4063514-4 · BNF (FRcb118686235 (data) · BNE (ESXX450945 (data) · NLA (EN35581821 · BAV ADV10276888 · NDL (ENJA00560635 · WorldCat Identities (ENn79-032186
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Vietnam&oldid=677684"