Fiat

Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da FIAT

FIAT (acronemo de Fabbrica Italiana Automobili Torino) (Fabrega Itałiana Automobiłi Torin) ła xe na marca automobiłìstega de FCA Italy, che dal 2014 ła fa parte a so volta del grupo industriałe Fiat Chrysler Automobiles.

Infobox de Organizasion Fiat
FIAT logo (2020).svg
Front of the Lingotto Building - Fiat- Torino, Italy. (11203847503).jpg
Tipocaxa automobiłìstega
industria aerospaziale (it) Traduzi
inpreza de capitałe verto Cànbia el vałor in Wikidata
Fondasion11 łujo 1899 , Turìn Cànbia el vałor in Wikidata
FondadoreGianni Agnelli
SedeTorin
Sede legałeTurìn
Cao ezecutivoOlivier François (it) Traduzi (2011–) Cànbia el vałor in Wikidata
GrupoFCA Italy
Setoreautomobiłìstego
Indùstriaindustria automobilistica (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
ParonStellantis (it) Traduzi (2014–) Cànbia el vałor in Wikidata
Forma sosietariaSocietà par Azioni
Prodotiautomobiłi
Borse vałoriBorsa Italiana

Facebook place: Fiat Twitter: fiat Youtube: UC_nBvBIV0K6P5C3tA27Hwrg

Ła marca ła ga na łonga storia, esendo stà fondà l'11 łujo 1899 a Pałaso Lascaris a Torin come caxa produtrise de automobiłi, par po' sviłuar ła pròpia atività in numaroxi altri setori creando cuì cueło che sarìa deventà el pì inportante grupo finansiario e industriałe privà itałian del XX sècoło, oltra che ła prima holding del Paexe e, łimitatamente al setor automobiłìstego, ła maxor caxa produtrise del continente europeo e tersa a łiveło mondiałe, dopo łe statunitensi General Motors Co. e Ford Motor Co., par na ventena d'ani, fin al sciopar de ła crixe de l'industria automobiłìstega torinexe scumisiada a ła fin dei ani otanta.[1]

StoriaCànbia

  Par savèrghene de pì, vardarse łe voxe Grupo Fiat e Modełi FIAT.

Ła dita ła xe nasesta da ła comun vołontà de na doxena tra aristrocrateghi, posidenti, inprenditori e profesionìsti torinexi de istałar na fàbrega par ła produsion de automobiłi. L'idèa de produr automobiłi jera vegnua a Emanuele Cacherano di Bricherasio e Cesare Goria Gatti (che xe stài xa fondadori de l'ACI Automobile Club d'Italia che gaveva presedentemente costituìo e finansià ła Accomandita Ceirano &.C. finałixada a ła costrusion de ła "Welleyes" na automobiłe projetà da l'ing. Aristilde Faccioli e costruìa artexanalmente da Giovan Battista Ceirano.

Oltra ai promodori se ga mostrà disposti a parteçipar el conte Roberto Biscaretti di Ruffia, el marchexe Alfonso Ferrero de Gubernatis Ventimiglia, el banchier e industriałe de ła seda Michele Ceriana Mayneri, l'avocato Carlo Racca, el posidénte Lodovico Scarfiotti, l'agente de canbio Luigi Damevino e l'industriałe de ła sièra Michele Lanza. Ła costituenda soçietà no ła jera gnancora stà ofisiałixià che ła stanpa piemontexa xa publegava ła notisia come serta. Semo informà che so l'inisiativa dei pì noti automobiłisti torinezi, se ga costituìa na soçietà anonema, col capitałe de un miłione sirca, par ła costrusion e' l comersio de łe automobiłi. Mandemo a sta soçietà, ła cui oportunità sarà da tuti reconosùa, i nostri mejo auguri, persuazi che co tałe vigor de enerzie e potensa de capitałe, no poderà a manco de da vałido inpulso al sviłupo de l'automobiłismo itałian., op. cit., da L'Automobile del 1º de łujo 1899

El grupo de nodari, dopo vari incontri tegnùi inte el cafè de madame Burello par fisar łe łinee de l'acordo e aver otegnùo el puxo o finansiario del "Banco de Sconto e Sete" de Turin, se ga riunìo a Pałaso Bricherasio par sotoscriver l'ato de "Costitusion de ła Sosietà Anonema Fàbrega Itałiana de Automobiłi – Torino" redato dal Cav. Dotor Ernesto Torretta, Nodaro Patrimoniałe de ła Real Casa: jera l'11 de łujo 1899.[2] I soci ga pagà un capitałe de 800.000 łire in 4.000 asion (sìrca 3,6 miłion de euro e i ga afidà ła prexidensa a Ludovico Scarfiotti.

Ocore xontar che, el dì presedente a ła costitusion de ła soçietà, Michele Lanza ga deçidesto de ritirarse, abandonando el sodałisio FIAT. Lanza gaveva xa reałixà in pròpio, inte el 1895, una de łe prime automobiłi itałiane e, ben conosendo łe dificoltà tecneghe a cui se andava incontro, el retegneva inoportuno escluder Giovanni Battista Ceirano da ła soçietà, prinçipałe pàrtego mecànego, par mere cuestion de rango. Parte de ła cuota asionaria destinada a Lanza xera stà asumesta dal posidente Giovanni Agnelli, coinvolxesto in extremis da l'amigo ed ex camarada Scarfiotti, mentre ła rimanente cuota asionaria xe stà sostegnesta dal Banco de Sconto e Sete.

Durante ła prima sentàda, el consejo de aministrasion de ła nomenata FIA (Fabrega Itałiana de Automobiłi) ga dełibarà l'acuisto de l' "Accomandita Ceirano & C.", łicuidando Ceirano co ła suma de 20.000 łire, oltre ad asmarlo cuało agente de vendita.
Ła prima vetura costruìa da ła FIAT xe stà el modeło "3½ HP", copia de ła "Welleyes" e produxesta in 8 exenplari inte el corso del 1899. Senpre in cuel'ano, l'axienda ga canbià ła denominasion in FIAT drìo sugeriménto de Aristide Faccioli e co l'entusiastego sostegno de Cesare Goria-Gatti che, da łe cołone del xornałe L'Automobile, invitava a l'adosion de tałe acronemo anca par el so suo benaugurante signifegado łatin (tersa persona singołar inte el fio = devien, deventa, xe fato, conseguìo, nase) sìrca el futuro de l'intraprexa.[3] L'únego a sołevar alcune perplesità xe stà Emanuele Cacherano de Bricherasio, cui l'acronemo pareva reciamarse a conceti biblego-rełijoxi, in ràdego co łe so convinsion marxiste[4].

Łe prime 8 veture xe stae reałixae inte l'acuixìa oficina Ceirano, drìoman ła produsion se ga trasferìa inte el novo stabiłimento de corso Dante Alighieri, termenà a tenpo de record inte i primi mexi del 1900. Ła FIAT ga tacà ła costrusion del famoxo stabiłimento produtivo denomenà Lingotto inte el 1916 e i ło ga faxesto entrar in funsion inte el 1923.

Drìo un primo periodo de difiçiłe sviłupo, sgenà da racuante ricapitałixasion e da modifeghe inte ła conpoxision del capitałe asionario (non senpre in maniera paçifega ma anca sbocae in procesi clamoroxi par l'epoca), ła proprietà de ła caxa automobiłista ła vien asumesta scuaxi par intièro da Giovanni Agnelli, che el deventarà senador durante el Fasismo e'l restarà a cao de l'axienda fin a ła fin de ła segonda guera mondiałe.

Dopo aver riscià de pèrdar ła propietà de l'axienda par ła pròpia conpromision col rexime fasista, Agnelli pasa el comando a Valletta, sendo moristo in un inçidente aereo l'únego fiòło mascio, Edoardo. Valletta, omo de cuałità non comuni, se ga ocupà de rexer par conto de ła fameja Agnelli una de łe poche axiende itałiane non conpletamente inxenociae da ła desfàta, xe riusìa a farla rialsar e contenporaneamente ga fornìo l'oportuna preparasion al ròło che 'pena posìbiłe el gavarìa dovesto asumer el xovane disendente "primo in łinea dinastega" (definision atribuìa a Montanelli).

Gianni Agnelli, l'erede, xe devenesto presidente de ła FIAT inte el 1966 e'l xe restà fin al conpimento del 75º conpleano, cuando łe norme statutarie ło ga obligà a mołar ła presidensa.

Ła carga vien asumesta prima (1996) da l'ex aministrador dełegà Cesare Romiti e drìoman (1998) dal xenoexe Paolo Fresco, in arivo dai Stati Unii, ex vice presidente de ła General Electric.

Ła crixe del grupo ga portà el fradèło Umberto a ła prexidensa (2003) e dopo ła morte de Umberto xe stà ła volta (2004) de Luca Cordero di Montezemolo. El rede dexignà da ła fameja Agnelli, John Elkann, xe stà nomenà vice presidente a l'età de 28 ani e altri menbri de ła fameja xera entrai a far parte del consejo de aministrasion. L'Aministrador Dełegà, Giuseppe Morchio, dimisinario, xera stà sostituìo da Sergio Marchionne, dal 1º de xugno 2004.

Ła xestion de Gianni Agnelli ga incrementà notevolmente ła vocasion multinasionałe e plurisetoriałe de l'axienda; na vocasion che afondava łe pròpie raìxe inte łe realtà industriałi creae da ła Fiat in tuta Europa, xa inte el inte el primo vintenio del sècoło. Ła cresita, serto jutada anca dal cusìdito "boom conómego" dei ani sesanta, xe stà riłevante sia in canpo nasionałe che inte i marcà estari.

Łe atività e łe stratexie del grupo, in orixene direte a ła soła produsion industriałe de autoveture (e poco dopo anca de veicołi industriałi e agricołi), col pasar del tenpo e a cauxa de łe mudae condision de marcà e del consołidà aseto de gruppo, xe andae verso na difarenti fegasion in tanti altri setori. El grupo ga al momento atività in una vasta gama de setori de l'industria e inte i servisi finansiari.

Se trata del maxor grupo axiendałe itałian, che vanta anca significative atività a l'estaro, indove'l xe prexente in 61 nasion co 1063 axiende che inpiega pì de 223.000 persone, 111.000 de łe cuałe fora da l'Itałia.

Modełi pre-bełici e bełiciCànbia

Ła prima produsion de autoverture, datà 1900, ła xe avegnesta co l'utiłizo de 150 operai inte el stabiłimento in Corso Dante a Turin. Da łì xe vegnùi fora 24 autoveicołi modeło FIAT 3 ½ HP, de cui na curiozità ła jera ła mancansa de ła marcia dadrìo. Inte el 1903 ła produsion jera łimità a 103 tòchi de auto.

 
Ła Fiat Tipo 1, primo tasi costruio da ła caza turineza, inte el 1908

Al 1902 risałe anca ła prima afermasion de ła caza inte łe conpetision automobiłisteghe, cuaado, co a ła guida Vincenzo Lancia, ła se azudega na gara łocałe piemonteze ła "Torino Sassi-Superga".

Senpre inte el primo desenio del XX sècoło resałe łe prime difarenti fegasion de ła Fiat inte el canpo dei veicołi comersiałi, dei tram, dei autocari e dei motori marini; inte el fratenpo se ga slargà anca el nùmaro de łe persone ocupae, zonzeste a 2 500 unidà inte el 1906. Inte el 1908 ła ze stà metesta in produsion ła Fiat 1 Fiacre, prima autovetura destinada a ła funsion de un tasi de cui zera stà esportai numarozi ezenplari inte łe pì inportanti sità cofà Parize, Łondra e New York.

Ła soçietà ła ga insià anca na atività a l'estero co ła fondasion inte'l 1908 de ła Fiat Automobile Co inte i Stati Unìi e ła sucesiva costrusion inte'l 1909 del stabiłimento de Poughkeepsie; fin al 1917 ghe xe stà produzesti, soratuto asenblando tòchi in arivo da l'Itałia, alcuni modełi, i Type 53, 54, 55 e 56 asimiłabiłi ai ecuivałenti Tipo 3, 4 e 5 produzesti in Itałia[5][6].

Poco prima de'l sciopar de ła prima guera mondiałe, ła soçietà cietà turineza ga renovà par intièro ła gama de autoveture in produsion co ła prezentasion dei modełi 1, 2, 3, 4, 5, 6; de sti modełi va recordà ła prezensa dei primi ezenpi de bateria e de trasmision a cardano. Inte'l 1911 l'azienda ła se ga simentà inte ła costrusion de un autoveicoło spesìfego par báter el record mondiałe de vełoçità: a tal fin ła ga fabregà ła Fiat S76 Record, un' auto da 28.353 cm³ e 290 CV de potensa, in grao de tocar scuazi i 300 km/h.

Senpre prima de ła sciopàda de ła guera l'azienda mare ła ga fondà ła"Fiat lubrificanti", ła ga slargà łe so atività estere co ła vertùra de na soçietà in Rusia e ła ga tacà ła produsion in serie de ła Fiat Zero de cui ła costruirà sirca 2 000 ezenplari, fornii anca de inpianto ełetrego. Naturalmente ła produsion siviłe ła zera scuazi conpletamente convertìa a uzo bełico durante el ràdego e 'l modeło Fiat 501 xe stà asenblà soratuto par el Rejo Ezersito.

NotasionCànbia

  1. Valerio Castronovo (a cura di), Il Piemonte inte el processo di integrazione europea, con la collaborazione di Alberto Cassone e Adriana Castagnoli, Milano, Giuffrè Editore, 2008, pp. 214, ISBN 88-14-14385-4.
  2. Storia 1899/1910, fiatspa.com (archivià da el URL orixenale il 29 agosto 2012).
  3. dal fondo de Cesare Goria Gatti so L'Automobile del 15 de otobre 1899: « [...] oltra a seràr drento łe insiałe de ła raxon soçiałe e de ła sità che ne xe sede, sona bon augurio de sto mecanismo che se prexenta soto cusì boni auspici e co tałi otime prove...»
  4. Renzo Rossotti, Quel nome ze simpàtego e scattante, La Stampa, 27 marzo 1986, pag.3
  5. (EN) For a brief spell, Fiat built cars in Americahagerty.com, 22 maggio 2018. URL vardà il 25 giugno 2019.
  6. (EN) The 9 Liter 1912 FIAT Type 55 Fleetwood Roadsterdragoneclassic.com. URL vardà il 25 giugno 2019.

Altri projetiCànbia

Linganbi forestiCànbia

Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Fiat&oldid=1032459"