Verxi el menu prinsipałe

Storia de ła costitusion Itałiana prima de l'asenblea costituenteModìfega

Itałia preunitariaModìfega

 
Costitusion del Regno de Napołi del 1848

El primo exenpio in Itałia de statuto costitusionałe se gavea a Pałermo, cuando el 19 de lulio del 1812 el Parlamento sicilian del Regno de Sicilia borbonico riunio in sentada straordinaria, gavea promulgà ła Costitusion siciliana del 1812, na carta so'l modeło inglexe.[4] Ła Costitusion prevedea on parlamento bicamerałe formà da na Camara dei comuni, conposta da raprexentanti del popoło co carica ełetiva, e na Camara dei Pari, costituia da eclexiastisi, miłitari e aristocratisi co carica vitałisia. Łe do camare, convocae dal sovran almanco na 'olta a l'ano, łe detegnea el podere lexislativo, ma el re detegneva podere de veto so łe lexi del parlamento.[5] Ła xé sta sarada de fato ntel disenbre 1816, dato che nasea el Regno de łe Do Sicilie.[6][7]

Ntel 1848, co łe rivolusion s-ciopae durante ła primavera dei popołi xé stai concesi dai sovrani de alguni stati itałiani alguni statuti: queło napoletan, quełi del ducà de Parma e del Stato de ła Cexa, queło siciłian (no otrià, dal francese octroyée, n'tel senso, no conceso dal sovran) e, in Piemonte, queło albertin.[8] El statuto Napołetan, so ispirasion de ła Seconda Republica fransexe, prevedea che el podere lexislativo el gavea da esar condivixo tra re e Parlamento. In Sicilia, invese, se jera formà on regno autonomo che ła so Costitusion rendea par ła prima 'olta łe do camare ełetive co ła conferiva el podere executivo al re che lo exersitava par mexo dei ministri responsabiłi, da eło nominai, che i sotoscriveva ogni so ordine. Vegnea riconosua ła libartà de paroła, de stanpa e anca de insegnamento. Sta carta costitusionałe jera "rixida", co quanto par far modifighe jera necesaria na prosedura agravada che ła prevedea el concorso de dó tersi dei votanti prexenti de ciascuna camara.[9]

Anca el Statuto del Stato deła Cexa contegneva norme scuaxi conpagne a cheł'altre carte coeve. Salvando ła dichiarasion de ła relijion catołica come rełixon de Stato e el podere de censura eclexiastica preventiva so łe publicasion rełixioxe, łe jera recepie łe libartà fondamentałi del sitadin: la maxistratura jera indipendente dal podere pułitego, i tribunałi spesałi i jera abołii, jera garantìa ła tuteła de ła libartà personałe e l'inviołabiłità de ła proprietà. Par ła prima 'olta n'te 'l Stato de la Cexa, i laisi i jera acetai sia ntel ramo executivo che in quel lexislativo. L'inisiativa lexislativa la apartegneva ai ministri, che i jera de nomina pontificia. Łe lexi łe jera formae tramite on sistema bicamerałe perfeto, costituio da l'"Alto Consilio" e dal "Consilio dei Deputai".[10] I menbri del primo i jera nominai a vida dal pontefise, sensa limitasion de numaro, quełi del secondo i jera ełeti. Łe lexi, dopo l'aprovasion, łe gavea da esare controfirmae dal pontefise. N'tel exercisio de łe so funsion i menbri de łe dó Camare łe jera "inviolabiłi" e, se condanai, i podea esare arestai soło co el consenso del Consejo de apartenensa.[11]

Da l'Unità d'Itałia a ła prima guera mondialModìfega

 
Firmà da Carlo Alberto de Savoia, l'avixo ai sitadini su ła promulgasion de ło Statuto Albertino


Ła continuità tra el Regno de Sardegna e cheło d'Itałia la vegnea co l'estension de el Statuto albertin, conceso da Carlo Alberto de Savoia n'tel 1848, a tuti i teritori del regno d'Itałia pian pianeo mesi drento al regno sabaudo ntel corso dełe guere d'indipendensa. El stato italian el nasea, da on punto de vista istitusional, con la lexe 17 de marso 1861 n. 4671, che atribuise a Vittorio Emanuele II, «re de Sardegna», e ai so sucesori, el titoło de «re d'Itałia».[12] Xé ła nasua xuridica de on Stato itałian (anca se altri stati i gavea xà portà sto nome n'tel pasà, dal regno longobardo par finir col regno napoleonico). El Statuto albertin xé restà in vigore squaxi 100 ani cuando xé vegnua in vigore ła Costitusion republicana.[13]

El Statuto albertin jera simiłe a łe altre costitusion rivołusionarie che ghe jera n'tel 1848 e la gavea fato devegnere l'Itałia na monarchia costitusionałe ereditaria secondo ła lexe sałica, co concesion de poderi al popoło su baxe rapresentativa. Ła sovranità apartegneva al Re che da sovrano asołuto, se trasformava in prinsipe costitusionałe par so ciara volontà e concesion, limitandose n'tei so poderi. Jera na tipica costitusion vosua, osia concesa dal sovran, e da on punto de vista xuridico se caraterixava par ła so nadura flesibiłe, cioé derogabiłe e che xé posibiłe canbiarla in forsa de on ato lexislativo ordinario.[14] Poco tenpo dopo la so entrada in vigore, proprio par colpa de ła so flesibiłità, jera posibiłe portare l'Italia da na forma de monarchia costituzionałe pura a cheła de monarchia parlamentare, so'l modo de oparare tradisionałe de łe istitusion inglexi.[15]

El statuto corisponde a chel che se definise na "costitusion curta", limitandose a dire i diriti e a individuare ła forma de goerno. Tra i diriti vegnea riconosuo el prinsipio de ugualiansa, ła libartà individuałe, l'inviolabiłità de ła caxa, la libartà de stanpa e la libertà de riunion. El capo supremo de el Stato jera el Re e la so persona jera "sacra e inviolabiłe", i ministri i rispondea xuridicamente par i ati rexi.[16] El Re jera tegnuo a rispetar łe lexi ma no'l podea esare ojeto de sansion penałi. Elo el exersitava el podere executivo traerso i ministri, ciamava łà le Camare, sgełava cheła dei Deputati e ghea el podere de sansion de łe lexi, istituo difarente da cheła che uncò ciamemo promulgasion presidensiałe, visto che jera el Re che vałutava n'tel merito e podea respinxarle.[17] In pì, el Re nominava da soło el Consejo dei ministri e el Parlamento se limitava al podere lexislativo; ła prasi de aplicasion, senpre pì speso vołeva che el Consejo dei ministri se rifiutase de stare in carica co' nol jera vosuo a ła camara ełetiva, cusì che el re fuse considerà pì come raprexentante de l'unità statałe che come capo de l'executivo.[18][19]

El Parlamento jera formà da dò Camare: el Senato del Regno de nomina rexa e vitałisia, e ła Camara dei deputati, ełeta so baxe censitaria e de omani. I projeti de lexe i podea esare promosi dai Ministri, dai parlamentari e dal Re. Par devegnere lexe i gavea da esare aprovai n'tea stesa scrita da entranbe łe Camere e, dopo, esare munie de sansion rexa. Par quanto riguardava el podere xudisiario, el Re nominava i xudisi e gavea el podere de grasia. A garansia del sitadin stava el rispeto del xudise naturałe e el divieto de tribunałe straordinario, ła publisità de łe udiense e de łe discusion. I xudisi, dopo tre ani di servisio, i gavea garantia l'inamovibiłità, n'tel contenpo ghe jera negada l'interpretasion de łe lexi co rilievo diretamente normativo.[18][19][20]

El primo Parlamento de el Stato unitario, al prinsipio del 1861, se conponea co on sufrajo ełetorałe strenxuo al 2% de ła popołasion[21] (che corisponde a 600.000 sitadini) ciapando drento soło che i sitadini omani co na data capasità contributiva; co ła lexe del 22 de xenaro 1882, n. 999 el dirito de voto el xé vegnù dato anca a chi che gavea ła licensa scołastica ełementare rivando a ciapare el 7% dei itałiani, sirca 2.000.000 su de na popołasion de 28.452.000 sitadini.[22] Co la Lexe eletorałe italiana del 30 giugno 1912 n. 666, ła persentuałe dei aventi dirito ła jera sałia al 23% deła popołasion slargando el sufrajo a tuti i sitadini omani che i gavese conpiuo 30 ani o che, anca se minori de 30 ani ma maxori de 21, i gavesi on redito de almanco 19,20 lire, o ła licensa ełementare, opure che i se fuse prestai al servisio miłitare.[23] In fine, al termine de ła prima guera mondiałe el xé sta introdoto, grasie a la lexe del 16 disenbre 1918, n. 1985, el sufrajo universałe par i omani maxori de 21 ani o chi gavese partesipà al servisio miłitare.[24]

Anca se l'articoło 1 proclamava el catołiceximo rełijione de Stato, łe rełasion fra la Santa Sede e el Stato łe jera stae praticamente sarae tra el 1870 e el 1929, par via de ła "question romana".

El ventenio fasistaModìfega

 
El gran consejo del fasismo durante ła sentada del 9 de majo 1936, andove xé sta proclamà l'Inpero.

A ła fine de ła prima guera mondiałe e co i sconpajinamenti che ghe xé, in Eoropa se ga asistio a na evołusion del costitusionałismo che se ga reałixà in diverse esperiense pułiteghe come ła Seconda Republica Spagnoła o ła Republica de Weimar.[25] In Itałia sto qua no se ga reałixà. Anca a cauxa de ła mancansa de rixidità del Statuto, ritegnuo irevocabiłe nei prinsipi ma modificabiłe tramite lexe in tante de łe so propoxision, co la vegnua del fasismo el Stato xé sta devià verso on rexime autoritario andove łe forme de libartà publica fin deso garantie łe njiea straolte; le opoxision łe njiea blocae o ełiminae, ła Camara dei deputai xé sta scanseada e sostituia da ła "Camara dei fasi e dełe corporasion", el diritto de votasion xé sta scansełà; diriti, come cueło de riunion e de libartà de stanpa, i jera piegai in garansia de el Stato fasista, n'tel contenpo el partio ùgnolo fasista no l'è funsionà come mexo de partecipasion, ma come mexo de intrupamento de ła società siviłe e de mobiłitasion pułitega piłotada da alto.[25]

El fasismo no'l se ga mai tolto ła briga de farse na propia costitusion e el Statuto albertin no l'é mai sta in maniera formal scansełà, anca se łe lexi e łe asion de el goerno ditatoriałe ƚo svodava conpletamente n'tel ła sostansa.[25] Alguni i sostien che el Statuto l'é sta viołà xà co ła nomena de Mussolini a primo ministro, otegnesta co ła forsa, visto che, al tenpo, el jera soło che on raprexentante de na minoransa parlamentare.[26] I raporti co ła Cexa catołica i vegneva invese riconposti e regołai traerso i Pati Lateranensi de el 1929, che i restabiłise grandi rełasion pułitego-diplomateghe tra ła Santa Sede e el Stato itałian.

N'tel 25 de lulio 1943 Benito Mussolini el xé vegnesto cavà da ła so carica, e el re Vittorio Emanuele III el ga nomenà el maresiało Pietro Badoglio par far el presidente de on goerno che gavea repristinà, in parte, łe libartà del statuto;[27] Scuminsiava cusì el cusita dito: "rexime tranxitorio", de sincue ani, che el finìa co l'entrada in vigore de ła nova Costitusion e le elesion dopo, quełe del Apriłe 1948, łe prime de ła storia republicana. Cusì i ritornava farse vedar i partii cusì diti "antifasisti" che i jera costrinxui fin deso a esar clandestini, riunii n'tel Comitato de Liberasion Nasionałe, decixi a editare radicalmente łe istitusion co l'obietivo de repristinar el Stato democratego.[28]

Co el ndar vanti del tenpo e el dełinearse de ła situasion, co i partii antifasisti che i scuminsiava ndar drento n'tel goerno, no jera pusibiłe al re de ridomandare on Statuto albertino eventualmente modificà, e ła stessa monarchia, xudegada conpromesa co el pasà rexime, fuse mesa in discusion. Ła diverxensa, in clima ancora de fogo, ła ga catà na sołusion tenporanea, na «tregua istitusionałe», drento a sto qua se stabiłiva na necesità de trasferire i poderi del re a l'erede al trono (par l'ocaxion, ghe xé sta un reclamo del re el 2 de apriłe del 1944), elo el gavea da asumare ła carica provisoria de "logotenente del regno", metendo pal momento da parte la question istitusional; quindi, nel giugno 1944, vegneva decixa la prima de on'Asenblea Costituente ełeta a sufraxo universałe, incaricada de scrivare na nuova carta costitusionałe.[29][30] Dopo xé sta dà el voto a łe femane (febraro 1945), co dl D.L.L. 2 febrato 1945, n. 23 scrita dal Goerno Bonomi III.[31]

Ełesion e ł'asenblea costituenteModìfega

Ła nasita de ła republegaModìfega

Dopo che xé el tenpo de ostiłità, xé sta indo el referendum par ła selta tra republega e monarchia (2 de xugno 1946) che a ła fine xé sta sielta el nasare de ła republega Itałiana

Dopo sie ani da l'inisio de ła seconda guera mondiałe e vinti ani da l'inisio de ła ditatura, el 2 de xugno 1946 se ga fato contenporaneamente el referendum istitusionałe e l'elesion de l'Asenblea Costituente, co ła partisipasion de el'89% de quełi che ghea dirito co l'escluxion de ła provincia de Bolzano e de ła circoscrision eletorałe Trieste-Venezia Giulia-Zara, faxendo vegnere manco 17 deputati dei 573 previsti.El 54% dei voti (pí de dodaxe miłioni) jera par el stato republicano, superando de dò milioni i voti de favore ai monarchisi (che i ga contestà l'exito).

L'asenblea costituenteModìfega

L'Asenblea ła xé sta eleta co on sistema proporsionałe e xé sta asegnà 556 careghe, distribuie in 31 cołeji ełetorałi.

Deso i partii del Comitato de Liberasion Nasionałe łe ga finio de considerarse conpagne, e se podea finalmente vedere łe difarense e łe poxision pułiteghe. Tre grandi partii i ga dominà ste ełesion: ła Democrasia Cristiana, che ga ciapà el 35,2% dei voti e 207 careghe; el Partio Sociałista, 20,7% dei voti e 115 careghe; el Partio Comunista, 18,9% e 104 careghe. Ła tradision liberałe (riunia n'te ła coałision Union Democratega Nazionałe), protagonista de ła pułitega Itałiana pre-fasista, ga ciapà 41 deputati, col 6,8% dei consensi; el Partio Republican, anca eło de ispirasion liberałe ma poxà so difarenti temi sociałi, 23 careghe, pari al 4,4%. In contenporanea el Partio d'Asion, nonostante on roło de primo pian n'te ła Rexistensa, ga vuo soło el 1,45% che corisponde a 7 careghe.

Fora dal coro, in opoxision a ła pułitega del CLN, i ga ciapà i voti de quełi che rinpianxea el rexime fasista, co ła coałixasion de l'Omo calsiasi, che ga ciapà el 5,3% co 30 careghe asegnae, e el Bloco Nasionałe de ła Libartà, lista eletorałe d'ispirasion conservatrise e monarchega, costituia in ocaxion de łe Elesion pułiteghe itałiane del 1946 da Partio Democratico Itałian (PDI), Concentrasion Nasionałe Democratica Liberałe (CNDL) e Sentro Democratego (CD) che ga ciapà 637 328 voti (pari ai 2,77%) e 16 careghe su 556,[32] e xa prima de ła fine dei laori de ła Costituente se vedea i menbri dividarse tra el Partio Liberałe Itałian, el Fronte del'Omo Calsiasi e el in nasare Partio Nazionałe Monarchego.

Durante el periodo de costituente, l'Asenblea gavea ła facoltà de revocar o acordar ła fiducia ai vari goerni che dopo i gavea la funsion lexislativa. Inoltre, l'Asenblea stesa ga nominà el capo de stato provixorio, on avocato Napołetan: Enrico De Nicola.[33]

Storia de ła costitusion durante e dopo l'asenblea costituenteModìfega

Divixion dei rołi,
el vołere dei pari costituenti e l'atuasion
Modìfega

Pena ełeta, l'Asenblea ga nominà al so interno na Comision par ła Costitusion, conposta da 75 anime incaricae de far el projeto de ła costitusion. La comision ła se ga sudivixo in altre tre sotocomision qua ełencae:

  • diriti e doveri dei sitadini

(presentada da Umberto Tupini de ła DC),

  • organixasion costitusionałe de el Stato

(presentada da Umberto Terracini del PCI)

  • raporti economisi e sociałi

(presentada da Gustavo Ghidini del PSI).

Giorgio La Pira ga sintetixà łe do concesion costitusionałi e pułiteghe alternative che grazie a queste se intendeva diferensiare la prosima carta che nase, distinguendo una "atomista, individualista, de tipo ocidentałe, rouseauiana" e na "statałista, de tipo hegeliano". Secondo i costituenti, riferio da La Pira, se pensava de diferensiarla n'tel prinsipio che "par el pien sviłupo de ła persona umana che a sto qua ła nostra costitusion gavea da vardare, jera nesesario no afermar sołamente i diriti individuałi, ma anca l'existensa dei diriti de łe comunità intermedie che łe va da ła fameja fin a ła comunità internasionałe.".[34]

El projeto costitusional el xé njiesto prexentà a l'Asenblea n'tel Febraro 1947 e cusì se scuminsiava el dibatito in parlamento, che el l'è ndà vanti fin al disenbre dopo, rivardo sia a l'inpianto xeneral sia ai singołi titołi e norme. Sto procedimento ga dato corda a numaroxe modifighe, algune olte anca grose, a ła carta portada in discusion, anca se no ła xé mai stada modificada n'te ła so strutura de esensa. Carada finalmente na unanimità tra łe varie ideoloxie pułiteghe, el testo finałe el xé vegnù aprovà el 22 de disenbre 1947 co 458 voti favorevoli, 62 contrari e nisun astegnuo, so on totałe de 520 votanti. La maxoransa che ga laorà e che ga vltà la costitusion, xé sta on conpromeso fra ła Sanca e i Catołisi sui prinsipi fondamentałi anca se i łiberałi i ga influensà desixivamente su ła machina istitusional e in particołare su ła separasion dei poderi.[35] Ła costitusion ła xé sta promulgada el 27 de disenbre 1947 e xé sta rexa efetiva el 1º de xenaro 1948.[36]

Dopo ła promulgasionModìfega

Par chel che rivuarda el funsionamento del Goerno e del Parlamento, el roło del Prexidente de ła Republica e i raporti tra sti sojeti, łe norme prevedùe da ła Carta costitusionałe łe ga catà fin da suito l'aplicasion n'te ła pena nasua Republica. L'asenblea Costituente, oltre a far ła costitusion, ła se ga ocupà anca de aprovar ła łexe so ła stanpa, ła lexe ełetorałe e i statuti de quatro de łe sincue rexon autonome. Dopo de sto qua, che altri istituti e altri diriti costitusionałi i ga dovuo spetar diversi ani prima de catar un atuasion.[37]

Ła Corte costituzionałe, prevista n'te l'articoło 134, ga catà na atuasion soło che n'tel 1955 de seguito de ła lexe costitusional 1/1953[38] e de ła lexe ordinaria 87/1953.[39] Na fine simiłe, la ghe xé tocà anca al Consejo superiore deła maxistratura che l'è entra in funsion soło che n'tel 1958.[37] Ła lexe necesaria a regołare l'istituto del referendum ła xé njiesta aprovada soło che n'tel 1970, in ocaxion de ła lexe so'l divorsio. N'tel 1975 xé sta promulgà ła lexe de ła riforma del dirito de fameja Itałian e n'tel 1990 queła de el sciopero. Fin a l'aprovasion de na lexe del 1984, ła corte costitusional ła xé sta pì 'olte ciamada a regołare i raporti tra el Stato e ła Cexa che i jera ancora baxai so i pati lateranensi.[40]

StruturasionModìfega

Ła Costitusion ła xé fata da 139 articołi e i so comi (5 articołi i xé stai scancełai: 115; 124; 128; 129; 130), pì 18 dispoxision transitorie e finałi, sudivixi in quatro sesion:

El testo conpleto el se verxe co on ceo preanboło (seguìo suito dai prinsipi fondamentałi): «EL CAPO PROVIXORIO DE ŁO STATO - Vedendo ła dełiberasion de l'Asenblea Costituente, che n'te ła sentada de el 22 de disenbre 1947 ga aprovà ła Costitusion de ła Republica Itałiana; - Vedendo ła XVIII dispoxision finałe de ła costitusion - PROMULGA- Ła costitusion de ła Republica Italiana n'tel testo che vien deso».

La costitusion xé de nadura tenico-esplicativa e no pułitega. I preanbołi de tipo pułitego o culturałe, a exenpio quełi scriti da Giorgio La Pira ("In nome de Dio el popoło itałian se dà a ła Costitusion che segue.") e Piero Calamandrei ("El popoło itałian consacra a ła memoria dei fradełi cascai, par ridare a l’Italia libartà e onore, la prexente Costitusion"), no e l'é stae tolte in considerasion da l'Asenblea.

I Prinsipi fondamentałiModìfega

I primi dodaxe articołi de ła Costitusion i xé i "Prinsipi fondamentałi", che no ghe jera n'tei statuti de fondasion presedenti, che i fa vedare el spirito de ła Costitusion. In sti qua, xé prexenti alguni dei prinsipi supremi de ła Costitusion che i se ricata n'te łe intension i tuto el testo. Altri prinsipi supremi, come evidensià da ła jurisprudensa costitusionałe, i se cata anca n'te ła parte I e n'te ła parte II de ła costitusion, come, par exenpio, el prinsipio de indipendensa de ła Maxistratura.

I prinsipi supremi de ła Costitusion no i połe esare ojeto de modifega traerso el prosedare de revixion costitusionałe preveduo dai articołi 138 e 139. [N 1]

 
Enblema dell'Organixasion de łe nasion unie (ONU). Ła Costitusion Itałiana riconose e garantise i diriti inviolabiłi de l'omo come definii da ła dichiarasion universałe dei diriti umani promulgada da l'ONU el 10 de diçenbre 1948.

Ła Costitusion toe sù ła tradision liberałe e giusnaturałista n'tel testo de l'articoło 2: sto qua infati dixe che "la Republica riconose e garantise i diriti inviołabiłi de l'omo" come definii da ła dichiarasion universałe dei diriti umani promulgada da l'Organixasion de łe Nasion Unie. Sti diriti i xé considerai diriti naturałi, no creai xuridigamente da el Stato, ma a sto qua preexistenti. Sta interpretasion xé riferia a ła paroła "riconosare" che el se sconde drento ła preexistensa de on calcosa.[41]I diriti inviolabili i xe cusì riconosui a le persone sia singolarmente e sia n'te le informasion sociali adeguae a el svilupo de la personalità col fine de la tutela dei intaresi comuni ai diversi grupi che i se fa in forma asociada. La tipoloxia la toe rento diversi grupi de difarenti forme e aspeti, ugalmenti rilevanti e degni de esar tutelai: asociasion puliteghe, sociai, relijoxe, culturali e famejari.

El prinsipio de laisità xe sta fato da la Corte Costitusionale co la sentensa n. 203 del 1989; in baxe a sto ordinamento, se atribuise valore e tutela a la relijoxità umana, come conportamento apresà n'te la so xeneralità e astratesa, sensa alguna prefarensa par calsiasi fede relijoxa. Sto qua vien fora dal "prinsipio personalista", de l'articolo 2 e dal "prinsipio di ugualiansa articolo 3.

Art.2 de la Costitusion Italiana
«La Repubblica riconosce e garantisce i diritti inviolabili dell'uomo, sia come singolo sia nelle formazioni sociali ove si svolge la sua personalità, e richiede l'adempimento dei doveri inderogabili di solidarietà politica, economica e sociale.»
Art.3 de la Costitusion Italiana
«Tutti i cittadini hanno pari dignità sociale e sono eguali davanti alla legge, senza distinzione di sesso, di razza, di lingua, di religione, di opinioni politiche, di condizioni personali e sociali. È compito della Repubblica rimuovere gli ostacoli di ordine economico e sociale, che, limitando di fatto la libertà e l'eguaglianza dei cittadini, impediscono il pieno sviluppo della persona umana e l'effettiva partecipazione di tutti i lavoratori all'organizzazione politica, economica e sociale del Paese.»

L'art.19, scrive che xe dirito de tuti profesar la propia fede relijoxa in calsiasi forma, individuale o asociada, spesifigando el riconosimento de la libartà relijoxa come dirito inviolabile de l'omo:

Art. 19 de la Costitusion Italiana
«Tutti hanno diritto di professare liberamente la propria fede religiosa in qualsiasi forma, individuale o associata, di farne propaganda e di esercitarne in privato o in pubblico il culto, purché non si tratti di riti contrari al buon costume.»

Parte prima: diriti e doveri dei sitadiniModìfega

Parte seconda: Ordinamento deła RepublicaModìfega

Dispoxision transitorie e finałiModìfega

NoteModìfega

  1. Paolo Caretti, Dirito costitusionałe e publico , Torino, Giappichelli, 2014.
  2. (disenbre 1947). Costitusion deła Republica Itałiana Gazeta Ufisałe (298). URL consultà el 10 de dicenbre 2016.
  3. La Costitusion de ła Republica itałiana. URL consultà el 10 de disenbre del 2016.
  4. Se vardee, a exenpio: [1] [2] [3] [4] [5].
  5. Costitusion siciliana del 1812. Università de Torino: Dipartimento de Siense Xuridiche. URL consultà el 18 febbraio 2016.
  6. Nicolò Palmieri, Sajo storico e pułitego su ła Costitusion del Regno de Sicilia fin al 1816 co n'appendise so la rivołusion del 1820 : opera postuma de Niccolò Palmieri , Losanna, S. Bonamici e compagni, 1847.
  7. Modèl:Treccani
  8. Ghisalberti, 1991, op. cit., pp. 28-29.
  9. Costitusion siciliana del 1812. URL consultà el 10 marzo 2017.
  10. Ascheri, 2008, op. cit., pp. 345-346.
  11. Statuto fondamentałe pal Goerno temporałe dei Stati de Santa Cexa. Wikisource. URL consultà el 10 de marso del 2017.
  12. Regno d'Itałia - Lexe 17 marso 1861 - testo de ła leze.
  13. Onida & Gorlero, 2011, op. cit., p. 3.
  14. Ghisalberti, 1991, op. cit., pp. 33, 35-36.
  15. Ghisalberti, 1991, op. cit., pp. 39-41.
  16. Ascheri, 2008, op. cit., p. 351.
  17. Ascheri, 2008, op. cit., p. 352.
  18. 18,0 18,1 Statuto Albertino. Wikisource. URL consultà el 10 marso 2017.
  19. 19,0 19,1 Onida & Gorlero, 2011, op. cit., pp. 3-6.
  20. Ascheri, 2008, op. cit., pp. 352-353.
  21. Onida & Gorlero, 2011, op. cit., p. 4.
  22. Lexe del 22 xenaro 1882, n. 999 (PDF). Camera dei Deputati - Portale Storico. URL consultà el 7 de setenbre 2017.
  23. Legge del 30 giugno 1912 n. 666 (PDF). Camera dei Deputati - Portale Storico. URL consultà el 7 de setenbre 2017.
  24. Lexe del 16 disenbre 1918, n. 1985 (PDF). Camara dei Deputati - Portałe Storico. URL consultà el 7 de setenbre 2017.
  25. 25,0 25,1 25,2 Onida & Gorlero, 2011, op. cit., p. 7.
  26. Pisaneschi, 2016, op. cit., pp. 24-25.
  27. Onida & Gorlero, 2011, op. cit., p. 8.
  28. Onida & Gorlero, 2011, op. cit., p. 9.
  29. Decreto-lexe logotenensiałe 25 de xugno 1944, n. 151 - Asenblea per ła nova costitusion de ło Stato, xuramento dei menbri del goerno e facoltà del governo de butar fora norme xuridaghe, scrita e butà fora dal goerno Bonomi (2°).
  30. Onida & Gorlero, 2011, op. cit., pp. 8-9.
  31. Anca łe femane połe votar. 20 febbraio 1945. URL consultà el 5 de otobre 2006.
  32. Rixultai asenblea costituente del 2 de xugno 1946 In Archivio Storico de łe Elesion. Ministero del'interno. URL consultà el 15 de setenbre 2015.
  33. Onida & Gorlero, 2011, op. cit., p. 10.
  34. Camera dei Deputati. Proposta di Legge N. 2641. URL consultà el 10 marso 2017.
  35. Ascheri, 2008, op. cit., pp. 422-423.
  36. Onida & Gorlero, 2011, op. cit., p. 11.
  37. 37,0 37,1 Onida & Gorlero, 2011, op. cit., p. 17.
  38. lexe costitusionałe 1/1953.
  39. Lexe 11 de marso 1953, n. 87 : Norme so ła Costitusion e sol funsionamento deła corte costitusionałe (PDF). Corte costitusionałe deła Republica Itałiana. URL consultà el 13 de setenbre 2017.
  40. Onida & Gorlero, 2011, op. cit., p. 18.
  41. Bortolani, op. cit., p. 5.


Eror ne la funsion Cite Ghe xe un tag <ref> par un grupo che se ciama "N", ma no xe stà catà nissun tag <references group="N"/> che corisponda.