Mùxega

forma de arte che ła dopara soni e siłensi

La muxega ( o muŝika a Bełun e altre xone del veneto) (dal sostantivo greco μουσική) el xé el prodoto de l'arte de ideare e produre, doparando strumenti aposta o de ła voxe, on suseguirse organixà de soni che i ga el rixultà de esar piaxevołi par łe recie. Pì tecnicamente ła muxega ła consiste inte ła organixasion dei soni, dei rumori e dei siłensi inte el corso del tenpo e inte el spasio.

On toco de spartìo muxegałe. L'è fato da on pentagrama e da łe note poxisionae al de sora de st'ultimo.

La muxega ła xé arte parché l'è on insieme de norme prateghe juste par rivare a determinai efeti sonori, che i riese a esprimere ła parte interiore de ła persona che produxe ła muxega e de chi che ło scolta; se parla de siensa parché ła xé fata da tenpi, frecuense e altro.

La produsion dei soni ła se fa co'l canto o doparando strumenti muxegałi che, traerso i prinçipi de l'acustega i provoca ła perçesion uditiva e l'esperiensa emotiva che l'artista vołea dare.

El signifegà del termine muxega no l'è de conseguensa uno soło e l'è anca inte el dì de oncò ocaxion de barufe intrà i studioxi par via dei diferenti signifegai che vegnea dati a ła paroła intei vari periodi storeghi. L'etimoloxia del termine muxega o muxika deriva da l'ajetivo greco μουσικός/musikòs, rifarendose a łe Muxe, figure de ła mitołoxìa greca e romana, rifarendose a so volta in manjiera sotointexa a tecnega che anca sto cua deriva dal greco τέχνη/techne. Dito sto ché, podemo dire che el termine no'l vegnea doparà par dirghe a na determinada arte, sì bèn ła vegnéa doparada par tute łe arti de łe Muxe, e ła se riferia a calcosa de "perfeto".

Parametri sonoriCànbia

El sono l'è la sensasion perçipida da ła recia par rievare variasion de presion xenerae dal moto vibratorio de corpi sonori. L'è traxmesa traerso l'aria. La perçitibiłe asensa de sono el njien ciamà siłensio, sìbèn che ła xé na sensasion rełativa, parché el siłensio asołuto in naura nol ghe xé.

El sono el ga cuatro parametro fondamentałi:

  • L' altesa o altura ła xé el rixultà de ła frecuensa prodota da on corpo sonoro, o sia el numaro de çicli de vibrasion al segondo o hertz (Hz) fati. In baxe a sto che, i połe esare definii come "gravi" e " acuti". Major ła xé la frecuensa, pì alto (o acuto) el sarà el sono.
  • La durada la xé el tenpo che łe dura łe vibrasion che łe produxe on sono. La durada del sono la xé rełasionada col ritmo. La durada la njien raprexentada so na onda par i segondi che ła dura.
  • L' intensità ła xé la forsa co ła cual se produxe on sono; depende da ła enerxia. La intensità la njien raprexentada so na onda par anpiesa.è
  • Il tinbro el xé la cuałità che permete de destinguare i difarenti strumenti o voxi, anca se łe produxe on sono a ła stesa altura, durada e/o intensità. I soni che scoltemo tuti i dì i xé conplesi: i xé el rixultà de on union de soni simultanei (toni, soratoni e armoneghe), ma che perçepimo come uno (sono fondamentałe).


Sorte de muxegaCànbia

Esiste tante sot de muŝike, ke sarie komplikà dirle tute, se pol far na breve skurtada in visa de star manko e dir che ghe n'e:

in baxe a le sorteCànbia

Se trata di division somarie, parkè ghe sarie mili altri tipi de muŝike da meter rent e mili tipi de soto kategorie.

In base aj strumenti e ai interpretiCànbia

Muxicisti famoxiCànbia

Muxicisti veneti famoxiCànbia

Controło de autoritàLCCN (ENsh99001795 · GND (DE4040802-4 · NDL (ENJA00568825
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Mùxega&oldid=897224"