Sèrbia

Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Servia


Ła Sèrbia, ufisialmente Republica de Sèrbia (en serbo Република Србија, Republika Srbija) ła xé no Stato del sud-est del'Eoropa, ne ła regiòn dei Balcani.
Ła confina a nord co ła Ongarìa, a nordest co ła Romania, a sudest co ła Bulgaria, a sud co ła Macedonia del Nord e ła Albania[2], a sudovest co el Montenegro, a ovest co ła Bosnia-Erzegovina e a nordovest co ła Croasia.

Sèrbia
(SR) Србија
(FR) la République de Serbie
Sèrbia – Stema Sèrbia – Bandiera
Dati aministradivi
Nome conpletoRepublica de Sèrbia
Nome ufisiałe(SR) Србија
Łéngue ufisiałiserbo
CavedałeBelgrado
Pułìtega
Forma de goernoRepubblica parlamentare
Cao de StatoPresidente
Cao de GoernoMirko Cvetković Primo Ministro
Entrada inte el ONU1° de novenbre 2000 2
Superfise Totale88 361km²
% de łe àcueN/A
Popołasion
Viventi7 022 268 (2017)
Taso de fertiłità1,43 (2014)
Xiografia
ContinenteEoropa
Confini
Fuxo orarioUTC +1
Economia
Valutadinaro servo 3
PIL (nomenałe)41 431 648 801,17 (2017)
PIL pro capite (nomenałe)5 901 (2017)
PIL (PPA)108 345 202 996 (2017)
ISU0,77 (2014)
Consumo enerxètego0,34 kWh/ab. anno
Vàrie
Còdaxi ISO 3166RS, SRB, 688
TLD.rs [1]
Prefiso tełefònego+381
Sigla targa automobiłìstegaSRB
Festa nasionałe29 de novenbre
Carte interative
Sito istitusionałe

El teritorio de el Kosovo[3] el xe disputà co ła Republica de el Kosovo.

GiografiaCànbia

MorfologìaCànbia

El paexagio de ła Sèrbia setentrionałe [4] el xé costituio da na vasta pianura ałuvionałe che ła se stende fin a ragiunger el Basopian Panònego, del qual ła Sèrbia conprende ła porsion meridionałe, ła Vojvodina. Ła xona ła xé atraversaà da qûalche fluente del Danubio e ghe xé poche modeste are de riłievi cofà a exenpio ła catena cołinare de Fruška Gora (539 m s.l.m.).

Ła xona oçidentałe (Šumadija) ła xé invexe dominà da cołine e da qûalche riłievo de altitudine conprexa fra i 1000 e i 1500 m s.l.m.

Verso sud el teritorio divegne montuoso, el masicio pù inportante el xé queło de Kopaonik, situà 'ntel çentro-sud de ła Sèrbia, 'nte ła xona fra Kraljevo, Kruševac e Novi Pazar. Ła xé n'area incluxa en un parco nasionałe, famoxo anca par na inportanta stasion sistega.

IdrografìaCànbia

Ła Sèrbia ła xé traversà da mùci fiumi, grande parte del teritorio del paexe fa parte del baxin del Mar Negro, soło ła parte sudoçidentałe fa parte del baxin del Mar Adriatico [5] e ła parte sudorientałe fa parte del baxin del Mar Egeo [6].

El Danubio traversa el paexe da ovest a est par na longhesa conpłesìa de çirca 588 km, 'ntel só percorso el xé ałimentà da numeroxi fluenti:

  • Tibisco, co el so fluente Begej
  • Sava, co i so fluenti Drina (a só volta ałimentà da Lim e Uvac) e Kolubara
  • Tamiš
  • Morava, co i so fluenti Toplica, Nišava e Zapadna Morava ('ntel qual i fluisce Ðetinja, Moraviaca e Sitnica - a só volta ałimentà dal'Ibar)
  • Mlava
  • Nera
  • Pek
  • Timok

I łaghi naturałi de ła Sèrbia i xé pochi e rełativamente picenini, tra łori gh xé el Palić (5 km²) e el łago Ludaš 'nte ła Sèrbia setentrionałe vixin Subotica.
I łaghi i xé prinsipalmente de orijin artifiçiałe. El prinçipałe el xé el łago Ðerdap (253 km²) al confin con ła Romania. Altri baxini artifiçiałi i xé el łago Vlasina 'nte ła parte sudorientałe del paexe, el łago Gazivode sul fiume Ibar 'nte ła parte sudosidentałe, el łago Zlatar sul fiume Drina 'nte ła region del Sangiaccato, e el łago Zvornik.

ClimaCànbia

Ła parte setentrionałe del paexe ła gà un clima de tipo continentałe influensà da łe mase d'aria provenienti dal nord ed est eoropeo, con inverni frédi e estati calde e umide, łe precipitasioni łe xé distribuìe lóngo tuto l'ano.
'Nte ła parte meridionałe e sud-oçidentałe del paexe ghe xé un clima el prevałentemente caldo e seco en estate e autuno e rełativamente frédo e rico de preçipitasioni nevoxe en inverno, cauxae de łe influense da parte del Mar Mediteraneo, anca si łe Alpi Dinàreghe łe forma no sbaramento par łe mase d'aria calda.

StoriaCànbia

AntighitàCànbia

Ło Stato servo el se gà formà int'el XI secoło, el xé divegnù un Regno stabiłe 'ntel 1220 col re Stefano II Nemanja.

En sèguito a un periodo de espansion teritoriałe, 'ntel 1346 ła Sèrbia ła gà costituio un Inpero [7] che el 'ndava dal Danubio al nord de ła Grecia.

Co ła sconfita 'ntel giugno del 1389, 'nte ła storega bataja de Kosovo Polje, e i sucesivi scontri 'ntel nord del Paexe, el gà tacà par ła Sèrbia el łongo período de ła dominasion otomana (1459-1804).

Ła Sèrbia, co l'inisio del'XIX secoło, sostegnua ancà dal'Inpero Ruso, ła gà tentà de aumentar ła sóa autonomía rispeto a l'Inpero Otoman e ła se gà struturà 'ntel semi-indipendente Principato de Sèrbia (1815). El Principato el gera caraterixà da na lota interna enfrà łe dó dinastíe pì potenti del Paexe, i Obrenović ei Karađorđević.

ModernitàCànbia

'Ntel 1878 el Congreso de Berlin el gà riconosesto l'indipendensa de ła Sèrbia e del vixin Montenégro.

I do Stati i gà partesipà a łe Guere dei Balcani (1912-1913) contro ła i otomani prima e ła Bulgaria dopo, e i xe vegnesti fora da ła guera pì forti e co un teritorio pì grando. El progeto de unificasion dei do regni el xe stà fermà però da l'Àustria-Ongarìa.
Ła stesa Austria-Ongaría ła gà diciarà un toco de tenpo dopo guera (28 de giugno 1914) al'anbisioxo Regno de Sèrbia, dopo che l'arciduca Francesco Ferdinando el xé stà copà da parte de Gavrilo Princip, un nasionałista servo.
Dopo ła concluxion de ła prima guera mondiałe, ła Sèrbia ła xé divegnua parte del Regno dei Servi, Croati e Sloveni soto ła dinastía dei Karađorđević; int'el 1929 el Regno canbia nome in Regno de Jugoslàvia</ref>,

Dorante ła seconda guera mondiałe, dopo el smenbramento del Regno de Jugoslàvia, ła Sèrbia ła xé divegnua no Stato fantocio[8] de ła Germania nasista afidà da Hitler al xeneral Milan Nedić[9] e al nasista serbo Dimitrije Ljotić. El governo fiłonasista de Nedić el gà cołaborà pienamente con ła Germania fin a ła łiberasion da parte conxunta de ła cavedal da parte del'Armata Rossa e dei partixani jugoslavi 'nte l'otobre 1944.
Tito en queła ocaxion el gà abandonà l'íxoła de Łisa, dove el jera soto protesion anglexe, e el se gà trasferio a Belgrado dove, par farse acetabiłe da ła çità ostiłe al comunismo, el gà proçeduo con anpie amnistie ai cołaborasionisti integrandołi de ła Armata Popołare de Łibarasion de ła Jugoslavia.

Dopo ła seconda guera mondiałe, la Sèrbia gà costituio una de łe sié republiche de ła Republica Sociałista Federałe de Jugoslavia (1945-1991), guidà par un łongo periodo da Tito.

'Ntel 1992, dopo el siojimento de ła RSFJ, Sèrbia e Montenégro łe se gà asocià 'nte ła Republica Federałe de Jugoslavia (1992-2003), divegnua Union de Sèrbia e Montenégro 'ntel 2003.

Col referendum che l'è stà svolto en Montenégro el 21 de majo 2006, el Montenégro el ga decixo de 'ndar fora dal'Union e de otegner el riconosimento internasionałe e ła piena indipendensa. Ła Confederasiòn xé stà siolta e ła Sèrbia ła ga otegnù cusì indiretamente ła ricostitusion de un'entità statałe nasionałe autónoma dopo çirca 90 ani en i quałi ła gavéa sperimentà projèti de Federasion e Confederasion con łe altre rejoni abitae dai slavi del sud.
Cofà stabilío da ła Carta Costitusionałe de ła Confederasion, ła Sèrbia ła xé stà riconosesta cofà dirèto sucesor del'Union Statałe, drìo ereditar el sejio de ła Confederasion al'ONU, łe asociasioni a łe organizasioni internazionałi e tuti i tratai biłaterałi stipułai coi altri Paexi.

Giografia połitegaCànbia

Divixion aministrativeCànbia

Ła Sèrbia ła xe divixa in 29 distreti[10] (окрузи / okruzi):

 
Sudivixion de ła Sèrbia
  • Bačka meridional
  • Bačka osidental
  • Bačka setentrional
  • Banato sentral
  • Banato meridional
  • Banato setentrional
  • Bor
  • Braničevo
  • Jablanica
  • Kolubara
  • Kosovo
  • Kosovo-Pomoravlje
  • Kosovska Mitrovica
  • Mačva
  • Moravica
  • Nišava
  • Pčinja
  • Peć
  • Pirot
  • Podunavlje
  • Pomoravlje
  • Prizren
  • Raška
  • Rasina
  • Srem
  • Šumadija
  • Toplica
  • Zajecar
  • Zlatibor

e inte ła Sità de Belgrado (Град Београд / Grad Beograd)

Cavedal e altre sitàCànbia

Ła cavedal de ła Sèrbia ła xé Belgrado.

EconomiaCànbia

TrasportiCànbia

'Ntel conpleso ła rete de navigasione interna ła dispon de çirca 1500 km de vie fluviałi.

NoteCànbia

  1. da setenbre 2006, .yu ad interim
  2. sevente el confin co el Kosovo
  3. che par ła Sèrbia el xe ła rejon autonoma de Kosovo e Metohija, al pari de ła cheła de ła Vojvodina
  4. area a nord de Belgrado e del Danubio
  5. fiume Beli Drim
  6. fiume Pčinja
  7. co al vertexe el zar Stefano Dušan
  8. en modo simiłe a la Fransa de Vichy de el xeneral Petain
  9. ło steso che 'ntel 1918 el gavéa fato firmar ła rexa ai Inperi Centrałi
  10. de i cuałi 5 inte ła Region Autonoma de Kosovo e Metohia.
Controło de autoritàVIAF (EN151202876 · ISNI (EN0000 0000 9526 6709 · LCCN (ENn85195919 · GND (DE4054598-2 · NDL (ENJA00570825 · WorldCat Identities (ENn85-195919
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Sèrbia&oldid=888888"